Kursy masażu i praca z tkankami miękkimi w terapii, relaksacji i problemach zdrowotno-estetycznych. W programie modelowanie miejsc problemowych, DMA, rewitalizacja po porodzie oraz postępowanie po wybranych zabiegach chirurgii plastycznej. Ponadto szkolenia Twarz Emocjonalna, drenaz limfatyczny twarzy i kkd, Integracyjny Masaż Body Work – terapia relaksacyjna oraz Work-site masaż w promocji zdrowia. Terminy od września obejmuja także Kurs Masażu w Podologii.

http://www.imbw.pl/?page_id=76

Najbliższe Kursy Masażu

1. "Kurs masażu w podologii" 18-19 września, Poznań. Cena 500 zł.

2. "Kurs Twarz Emocjonalna oraz manualny drenaż limfatyczny" 25-26 września. Poznań. Cena 500 zł.

3. Kurs Masażu i pracy z tkankami miękkimi w problemach zdrowotno-estetycznych, na podstawie opracowania dynamicznego masażu antycellulit. W programie masaż w profilaktyce i terapii cellulitu, modelowanie miejsc problemowych i rewitalizacja po porodzie. Dodatkowo w programie kursu postępowanie w wybranych zagadnieniach zastosowania masażu po zabiegach chirurgii plastycznej: liposukcja, plastyka brzucha, korekcja po oparzeniach, praca z bliznami. Podstawą kursu jest dynamiczny masaż antycellulit oraz opracowania opcjonalne. Szkolenie koncepcyjne, nie oznacza jedynie nauki ABC jednej metody, lecz ukazujące postępowanie i rozwiązywanie problemów opcjonalnie.

Zajęcia piątek od 15 00, sobota 9 00 – 16 00, niedziela 9 00 – 15 00. Najczęściej jednak zajęcia trwają dłużej, ponieważ jest dodatkowy czas na wymianę doświadczeń zawodowych. Termin dokładny podamy za kilka dni, druga połowa października. Poznań. Cena 700 zł.

4. Integracyjny Masaż Body Work – terapia relaksacyjna. Termin (koniec października) dokładny podamy później. Podstawowy program obejmuje dwa zjazdy weekendowe sobota-niedziela, dalszy program indywidualnym tokiem nauczania. Poznań. Cena 900 zł, uczniowie/studenci 800 zł . Więcej na www.imbw.pl/

5. Work-site masaż w promocji zdrowia. Podstawy masażu dla osób w pozycji siedzącej + zagadnienia masażu w promocji zdrowia. Kraków, termin podany zostanie później, prawdopodobnie termin w okolicach kongresu LNE & Spa, czyli przed lub zaraz po 6-7 listopada. Cena 500 zł.

Szkolenia prowadzimy w małych grupach, najczęściej do 10 osób. Szkolenia są przewidziane dla profesjonalistów oraz osób studiujacych i uczących się na kierunkach związanych z praktyką masażu.  

Zapisy na kursy/ formularz zgłoszeniowy tutaj www.imbw.pl/  wiecej informacji o kursach www.imbw.pl/

Wykłady z naszym udziałem

1) 26 września Warszawa Estetyka Natura www.estetyka.org

Zapraszam min na wykład: Masaż w życiu kobiety – rewitalizacja po porodzie – Piotr Szczotka

2) 9 października Warszawa Salon Jesień http://www.zpwkp.pl/

Zapraszam na wykład: Masaż i praca z tkankami miękkimi w problemach zdrowotno-estetycznych, wybrane zagadnienia – Piotr Szczotka

3) 6-7 listopada Kraków Kongres Lne & Spa http://www.lne.pl

Zapraszam na wykład i prezentacje, temat: Work-site masaż w promocji zdrowia -Piotr Szczotka

Wyjazd do słonecznej Chorwacji i zabiegi w plenerze z udziałem Ewy Mikuły

http://www.estetyka.org/staticpages/index.php?page=hvar_wyspa_slonca

polecamy strony

 www.imbw.pl   www.psme.waw.pl   www.estetyka.org   www.lne.pl  

 Piotr Szczotka  Ewa Mikuła

WSPÓŁCZESNY  MASAŻ

TERAPIA  PROFILAKTYKA  RELAKSACJA

Pierwsze wydanie

BODY  WORK  1998  POZNAŃ

Ufamy, iż pomimo 15 lat od kompletowania tej książki, znajdziecie Państwo inspirujące was tematy i ciekawą literaturę, zarówno w znaczeniu poglądowym jak i promującym masaż. Do lektury zapraszamy, terapeutów, pasjonatów masażu jak i samych pacjentów.

Wydawca dziękuje firmie Honda – Wielkopolska za udzielenie subwencji, która pomogła w opublikowaniu tej książki. Podziękowania do wydania pierwszego, zamieszczone w 1997 roku.

Książka dedykowana rodzicom i dzieciom

Wszelkie uwagi proszę adresować piotr@imbw.pl

_____________________________________________________

© by Piotr Szczotka

Fragment 1…

Spis treści  z wydania pierwszego

Wstęp

CZĘŚĆ PIERWSZA

TRADYCJA EUROPEJSKA

KLASYCZNY MASAŻ SZWEDZKI A MASAŻE SPECJALISTYCZNE

Rozdział 1

Współczesny masaż

Zdrowie

Początki pozytywnych zmian

Wpływ na nowe metody

Masaż naturalny

Masaż w zastosowaniu klinicznym

Rodzaje masażu

Rozdział 2

Masaż Klasyczny

Masaż szwedzki

Wpływ masażu na człowieka

Przeciwwskazania do wykonywania masażu klasycznego

Masaż w utrudnionych pozycjach przy łóżku chorego

Środki poślizgowe i wspomagające masaż

Rozdział 3

Podstawowe zasady stosowania, wykonywania i dawkowania masażu leczniczego

Masaż leczniczy

Fazy masażu

Rozdział 4

Informacje dostarczane przez organizm

Diagnostyka a mowa ciała

Punkty maksymalnej wrażliwości

Zasada stopniowania bodźca oraz próg bólowy

Praca z tkanką łączną

Techniki neuro–mięśniowe

Charakterystyka i podstawowe uwagi na temat techniki neuro–mięśniowej

Trigger points (TP)

Drenaż limfatyczny

Opracowanie ogólne w drenażu limfatycznym

Masaż w przebiegu leczenia stanów zaniku mięśniowego a masaż izometryczny. Stany pourazowe

Rozdział 5

Masaż grzbietu z kręgosłupem

Szczególne przeciwwskazania do masażu kręgosłupa

Masaż a zaburzenia narządu ruchu

CZĘŚĆ DRUGA

REAKCJE PSYCHOFIZYCZNE I EMOCJE

Rozdział 6

Reakcje psychofizyczne i emocjonalne mogące wystąpić pod wpływem masażu

Głęboka praca z mięśniami i powięzią

Bioenergetyka

Masaż a teoria bioenergetyki

Rolfing

Face–rolfing

Kilka uwag o masażu twarzy

Rozdział 7

Refleksoterapia

Rys historyczny

Szeroko rozumiana refleksologia

Porównania

Teoria refleksoterapii

Stosowanie refleksoterapii

Przeciwwskazania

Techniki towarzyszące

Techniki masażu w refleksoterapii

Techniki wschodnie

Podstawowa zasada

Masaż chiński

Różnorodność technik w masażu chińskim

Przeciwwskazania

Shiatsu

Punkty tsubo

Rodzaje ucisku

CZĘŚĆ TRZECIA

PRYWATNY GABINET I SAMODZIELNA PRACA MASAŻYSTY

Rozdział 8

Aromatoterapia i elementy muzykoterapii w gabinecie masażu

Aromatoterapia (aromaterapia) i znaczenie zapachu w gabinecie masażu

Techniki w masażu aromatoterapeutycznym

Gabinet masażu a aromatoterapia

Kilka przykładów zastosowania olejków eterycznych

Elementy muzykoterapii w gabinecie masażu

Muzyka podczas masażu

Rozdział 9

Masaż pacjentów w skrajnych grupach wiekowych

Stosowanie masażu u osób starszych

Masaż niemowląt i małych dzieci

Rozdział 10

Masaż relaksacyjny (profilaktyka)

Gabinet masażu

Koncentracja

Rozpoczęcie zabiegu

Przebieg i techniki w masażu relaksacyjnym

Pozycja

Masaż relaksacyjny w gabinecie odnowy

Masaż w STANDARDZIE (orientacji) body work

Integracja ciała i umysłu

Masaż

Przeciwskazania

Bibliografia

Wstęp do wydania pierwszego

Kilka słów na temat historii masażu w XX w.

Po drugiej wojnie światowej nastąpił w Europie szybki rozwój rehabilitacji, w tym także masażu leczniczego. Nasze potrzeby rehabilitacji również zmieniły się diametralnie. W większości krajów Europy Środkowej masaż ugruntował się przede wszystkim jako metoda fizykalnego wpływu na organizm, a co za tym idzie — głównie rozwijał się masaż klasyczny w leczeniu szpitalnym, klinicznym i ambulatoryjnym. Pomimo docierających sygnałów o takich technikach, jak masaż segmentarny, łącznotkankowy czy drenaż limfatyczny, a także metodach masaży opartych na wschodniej filozofii medycyny i systemach energetycznych (punkty aktywne, meridiany), które ciągle bagatelizowano. Zainteresowanie nimi znacznie wzrosło dopiero na początku lat osiemdziesiątych XX w.

Ostatnie pięćdziesiąt lat było ważnym okresem w medycynie zarówno konwencjonalnej, jak i alternatywnej, pod względem praktyki, teorii i badań nad nią. W dniu dzisiejszym sytuacja służb medycznych w wielu krajach różni się znacznie, w tym także sytuacja personelu rehabilitacyjnego.

Następuje czas rozwoju i powstawania prywatnych ośrodków rehabilitacji, w tym z silnym akcentem na masażu. Ostatnie dekady cechuje duże zainteresowanie naturalnymi lub alternatywnymi metodami leczenia. Zmieniająca się sytuacja polityczno–gospodarcza powoduje, iż pacjenci oraz „klienci” gabinetów odnowy biologicznej mają zupełnie inne oczekiwania.

Współpraca z zagranicą, swobodna możliwość podróżowania — nawet do egzotycznych niegdyś krajów — pociąga za sobą wymianę doświadczeń m.in. w dziedzinie medycyny. Wielu terapeutów, instruktorów i masażystów uczestniczy w szkoleniach lub też propaguje na terenie kraju nowe metody rehabilitacji. Pojawiają się ćwiczeń (także orientalnych w rozumieniu – yoga qigong, tai’chi), metody masażu, diety czy zdrowego stylu życia. Znamienne jest także włączenie się w ten nurt lekarzy i psychologów.

Starania o przyjęcie naszego kraju do wielu struktur międzynarodowych, politycznych, finansowych w tym organizacji zdrowia, pociąga za sobą zmiany w relacjach między personelem medycznym. Z osobistych obserwacji wynika, iż w Europie Zachodniej — pomimo hierarchii personelu — zależności między zlecającym zabieg a wykonującym mają charakter bardziej partnerski, co jest wykładnikiem zarówno sposobu funkcjonowania systemów ubezpieczeń społecznych, jak i kultury osobistej. Były zawód magistra rehabilitacji ruchowej jest dziś znany jako fizjoterapeuta.

Przynależność do europejskich i światowych organizacji zdrowia — w tym WHO — wymaga ścisłej współpracy pomiędzy poszczególnymi resortami. Do organizacji zdrowia należy także opracowanie systematyki, rozpoznawanie, jak i nazewnictwo terapii, a także ustosunkowanie się wobec  naturalnych i alternatywnych metod leczenia. Ufam, iż także nasz kraj sprosta tym zadaniom współpracy na każdym szczeblu, jak i oczekiwaniom pacjentów wobec personelu medycznego w czasie planowanych reform.

Pacjenci oraz „klienci”, korzystający z wszelkich gabinetów, odnowy biologicznej czy psychofizycznej, wymagają obecnie nie tylko doskonalszych, nowo promowanych metod masażu, ale i estetyki pomieszczeń, dyskrecji podczas przeprowadzania wywiadu oraz w czasie samego masażu.

Jako klienci wymagamy kompetencji, uprzejmości, a także możliwości odmowy w sytuacji zastosowania bolesnych terapii — także w przypadku masażu — zachowania wszelkiej prywatności  i osobistego dystansu, ponadto prawa do wolnego wyboru terapeuty.

Część pierwsza książki związana jest z tradycją masażu europejskiego — technik klasycznych i specjalistycznych, najczęściej wykonywanych w szpitalach i w leczeniu ambulatoryjnym. Tutaj ukazujemy także rolę masażysty w procesie leczenia, rehabilitacji.

Część druga jest poświęcona technikom bardziej skierowanym na energię, tym samym — w przeszłości — mniej promowanym i obecnym w podstawowej opiece zdrowotnej.

Z kolei część trzecia ukazuje sytuację masażysty wobec niezależnej, prywatnej praktyki w samodzielnym gabinecie, wobec terapii ukierunkowanej na holistyczną pracę z pacjentem oraz w wymiarze integracji ciała i umysłu, z wyczuleniem na aspekty emocjonalne.

Jeżeli dyplomowany masażysta pracuje w szpitalu, prowadząc jednocześnie prywatną praktykę, to te dwa przedstawione wymiary na pewno wpływają na siebie i uzupełniają się.

Do napisania tej książki zainspirowała nas przede wszystkim chęć porównania wiedzy o masażu klasycznym (w tym technik specjalistycznych),  z różnorodnością warsztatu terapeutycznego, którym mogą posługiwać się masażyści w USA, jak i w Europie Zachodniej, a także otwartość i konstruktywna dyskusja z terapeutami i lekarzami, którzy często sami praktykują różne techniki lub metody masażu.

[Uwaga do wydania pierwszego. Po 15 latach od pisanie książki sytuacja bardzo się zmieniła. W wielu kręgach terapeutów, masażystów, masaż klasyczny- a bynajmniej w starej formie - nie jest już podstawą odniesienia w praktyce. Sam masaż klasyczny uległ wielu modyfikacjom technicznym, a poza granicami daleki jest od jego schematycznej nauki.]

Ponadto, pragniemy przedstawić alternatywę wobec powszechnego stosowania zbyt silnego masażu i przekraczania w nim granicy bólu.

W książce obok masażu klasycznego i jego modyfikacji, znajdziecie Państwo niezbędne dla początkującego masażysty jak i dla laika podstawowe informacje na temat masażu segmentarnego, drenażu limfatycznego, masażu izometrycznego, pracy z tkanką łączną, po opracowania takie jak: neuro–musculary technique — NMT i trigger point/ punkty spustowe —TP) z dużym naciskiem na metody diagnostyczne. Ponadto rozdziały poświęcone podstawowym informacjom o bioenergetyce, rolfingu (integracji strukturalnej), refleksoterapii, technikach wschodnich (masaż chiński, terapia shiatsu). W ostatniej części książki polecamy zagadnienia  aromatoterapii i muzykoterapii w gabinecie masażu, masaż u osób starszych, masaż niemowląt i małych dzieci, masaż relaksacyjny.

Dodatkowo — pierwszy raz w Polsce w 1997 roku — zamieszczone były wzmianki o masaż w standardzie, orientacji „body work”.

[Wtedy były to podstawowe informacje umieszczone pod taką „roboczą” nazwą. Natomiast celem nadrzędnym było przede wszystkim zwrócenie uwagi na szeroki nurt metod określanych jako praca z ciałem body work, wykraczających poza tradycyjne rozumienie masażu w naszym kraju.

Dzisiaj opracowanie Integracyjnego Masażu Body Work jest jednym z najpopularniejszych masaży stosowanych jako terapia relaksacyjna zorientowana na zmiany w tkankach miękkich w wyniku długotrwałego stresu i przeciążeń pochodzenia napięciowego. IMBW według własnej koncepcji stosowana jest w odnowie biologicznej lub psychosomatycznej z dużym naciskiem na profilaktykę zmian przez terapeutów, masażystów, fizjoterapeutów,  sięgają po nią także psychoterapeuci.]

Książkę zamykała rozmowa z Julianem Rokiem, instruktorem i promotorem polinezyjskiego nurtu w masażu. Dziś nurt ten jest już bardzo popularny, żyje swoim życiem, aczkolwiek w dalszym ciągu trudno o zadowalające publikacje na temat tego nurtu.  

Książka ta kierowana była zarówno do praktykujących, jak i początkujących masażystów, terapeutów orientacji body work, rehabilitantów, fizjoterapeutów, lekarzy. Wiadomości te mogą być także pomocne pacjentom podejmującym decyzje co do formy i możliwości terapii.

Rozdział 1

[Wraz z poprawkami i uaktualnieniem]

Współczesny masaż

Współczesny masaż, zarówno leczniczy (terapeutyczny), jak i stosowany w celach profilaktyki i relaksacji, stanowi wypadkową wielu technik i metod. Kształtowany przez wieki, ulegając prądom i różnym szkołom, stał się zarówno jedną z najczęściej stosowanych terapii, jak i sposobem biernej relaksacji. Obecnie na stałe gości także w gabinetach kosmetyki, kosmetologii i nurcie Spa.

Dzisiaj w masażu orientacji zachodniej stosuje się przynajmniej kilka udokumentowanych i potwierdzonych specjalistycznych jego odmian. Podobnie w przypadku orientacji dalekowschodniej możemy wyliczyć kilka odmian, czasem bardzo zróżnicowanych pod względem technicznym.

W powiązaniu z odpowiednimi ćwiczeniami leczniczymi (kinezyterapią) i metodami z pogranicza masażu i ćwiczeń, mamy do czynienia z dużym potencjałem środków terapeutycznych, nie wymagających dodatkowego sprzętu, kosztów, jak i konwencjonalnych źródeł energii, a także metod harmonizujących ciało–umysł–ducha.

Przy czym warto sobie uświadomić, iż holistyczna koncepcja terapeutyczna i zdrowotna w gruncie rzeczy pochodzi nie tylko -  jak się powszechnie uważa i promuje – z filozofii dalekowschodnich, ale swoje korzenie ma także w antycznej Grecji, Rzymie i Egipcie.

Nie wszystkie metody możemy stosować bezkrytycznie, wręcz przeciwnie — bez względu na ten sam cel terapeutyczny, niektórych nie powinniśmy stosować obok siebie jednocześnie. Bądź to ze względu na dublowanie czynników fizycznych, powodujących konkretny wpływ na organizm, bądź z powodu czynników silnie energetyzujących. Jedne metody współgrają ze sobą, inne zaś wzajemnie się wykluczają. Terapeuci lub masażyści nie tylko kierują i wykonują terapie, w których pacjent zachowuje się biernie, ale w dużym stopniu są osobami opiniotwórczymi na temat stosowania innych metod. Zarówno poszerzanie wiedzy teoretycznie, jak i praktycznie, ma tutaj duże znaczenie.

Warto zaznaczyć już na wstępie, iż jest bardzo wskazane zaznajomienie się z innymi terapiami, nawet jeśli brak nam przekonania co do skuteczności innych metod lub poziomów na jakich są skuteczne. Spojrzenie na zdrowie człowieka w szerszym aspekcie, pozwala lepiej wybrać metodę terapeutyczną.

Masaż jako jedna z najstarszych metod leczenia, odbierany jest bardzo subiektywnie. W zależności od pierwszych doświadczeń z nim związanych, możemy go pojmować pozytywnie ale także negatywnie. Ten, kto skorzystał z tej metody w gabinecie odnowy biologicznej, Spa, ma zapewne w pamięci doznania relaksu, odczuwalnego ciepła czy rozluźnienia. Dla innych, pobierających zabiegi masażu jako pacjenci w szpitalach, przychodniach, jest on elementem ogólnej terapii, obok ćwiczeń leczniczych w procesie rehabilitacji. Często więc kojarzony z terapią przeciwbólową lub z samym bólem.

Osoby, zainteresowane filozofią i kulturami Dalekiego Wschodu, mają zapewne na myśli stare szkice czy figurki przedstawiające przebieg meridianów i punktów aktywnych biologicznie, wykorzystywanych w celach leczniczych w akupresurze czy akupunkturze. Pacjenci z poważnymi schorzeniami kręgosłupa często identyfikują masaż z elementami terapii manualnej, pozwalającej w dużym stopniu na doraźne zmniejszenie silnego bólu. W takich wypadkach bywa, iż na długo pozostają zwolennikami biernej (ze strony pacjenta) terapii jako środka leczniczego, nie wykazując aktywnego zainteresowania w rehabilitacji i profilaktyce zdrowotnej.

Natomiast tam, gdzie w rehabilitacji został przekroczony próg bólowy, na przykład w przypadku wystąpienia dużych przykurczy a pozbywano się ich stosując zbyt agresywną formę gimnastyki biernej i mocny na progu bólowym masażu. Pomimo fizycznie pozytywnych efektów, pozostać może długoletnia niechęć do takiego rodzaju terapii.

 Wielowiekowe badania pod kątem anatomii i fizjologii, a także osobiste doznania pacjentów kształtują opinie o masażu na przestrzeni wieków i nadal jest to proces otwarty. Wiadomo, iż z braku dostatecznej informacji, przypisuje się różnym metodom masażu zwłaszcza właściwości profilaktyczne.  Z drugiej strony natomiast jesteśmy świadkami stosowania masażu jako podstawowej metody leczenia, nie zważając na istniejące także przecież przeciwwskazania lub możliwość zastosowania innych, bardziej odpowiednich metod. Ma to miejsce szczególnie u osób nie zainteresowanych aktywnymi formami zarówno leczenia, profilaktyki, jak i rekreacji.

Przez wieki masaż i inne naturalne metody leczenia ewoluowały, wychodząc poza schematy lokalnych tradycji. Niejednokrotnie poddawane wpływom innych kultur coraz częściej uwalniają się z uprzedzeń, ograniczeń i mitów. Obecnie masaż jak i jego popularyzacja rozwija się bardzo intensywnie. Z drugiej strony jesteśmy świadkami niekontrolowanego nadużywania skojarzeń z nim związanych, symboliki lub upraszczania podstawowych szkoleń do poziomu kilkudniowych kursów dających możliwość praktyki zawodowej jako „masażysta”.

Dziś, gdy jesteśmy w stanie precyzyjnie diagnozować, monitorować zabiegi, śledząc reakcje neurofizjologiczne chorego, możemy dokładniej sprecyzować wpływ wielu terapii na jego stan. Mimo to, czujemy potrzebę sięgnięcia do starych źródeł. Tak też w wielu przypadkach poddane zostają weryfikacji nie tylko metody leczenia, ale także sami terapeuci. Masaż naturalny, ciągle kontrowersyjny pod względem faktycznego oddziaływania na organizm, zostaje z powodzeniem stosowany zarówno w procesie rehabilitacji, profilaktyce chorób jak i rekreacji.

Od momentu narodzin komunikujemy się za pomocą dotyku. Z biegiem lat doskonalimy zdolności manualne, wykształcając subtelny dotyk. Odbierając bodźce z zewnątrz, takie jak temperatura, rodzaj powierzchni, ucisk czy ułożenie, możemy się między sobą kontaktować. Ponadto dotyk, w tym i naturalny masaż, pozwala nam na okazywanie sobie uczuć, a nasza rola polega na odpowiednim ich odbieraniu.

 Masaż naturalny jest zawsze obecny w naszym życiu. W różnym stopniu świadomie korzystamy z niego w wielu odruchach, spontanicznych zachowaniach czy komunikacji:  

— Niejednokrotnie podczas ucisku lub uderzenia w okolicach wrażliwych miejsc przebiegu nerwów, przyczepów najczęściej w okolicach stawów kończyn, odczuwamy silny ból i niemal natychmiast rozcieramy te miejsca, w rezultacie zmniejszając go.

— Matki nie mające przedtem do czynienia z masażem podczas pielęgnacji swojego dziecka swobodnie rozprowadzają oliwkę czy krem stosując przy tym proste głaskania czy rozcierania.

— Podobnie bywa podczas popołudniowych prób ukołysania do snu, gdy towarzyszące głaskanie twarzy czy szyi powoduje szybsze zaśnięcie dziecka.

— W kontakcie z bliską osobą, odczuwającą duże zmęczenie lub napięcie, przychodzimy z pomocą spontanicznymi rozcieraniami czy uciskami okolic ramion, głowy i szyi.

— Podobnie podczas mycia głowy masujemy skórę i mięśnie, a nawet okostną, powodując lepsze ukrwienie napiętej skóry.

Zdrowie

Wychodząc na przeciw ludzkim potrzebom, oczekiwaniom terapeutów i wielu lekarzy, Międzynarodowa Organizacja Zdrowia WHO, nie tylko zdefiniowała pojęcie zdrowia (1947 r), ale i czyni odpowiednie kroki w celu pełniejszego i holistycznego postrzegania zdrowia, określając je jako:

Zdrowie – to stan pełnego fizycznego, psychicznego i społecznego dobrego samopoczucia, z jednoczesnym brakiem choroby lub kalectwa.

Definicja krótka, ale stanowiąca wielkie wyzwania przede wszystkim dla wszystkich lekarzy i terapeutów. Jednakże utrzymanie dobrego stanu zdrowia zależy przede wszystkim od nas samych. Podstawa to zdrowy styl życia, a dobre samopoczucie, stało się później podstawa pojęcia wellness.  

Początki pozytywnych zmian

W końcu lat 70-tych, zaczęły następować powolne zmiany w sferze świadomości pracy nad sobą. Dzięki wielu wysiłkom organizacji propagujących zdrowy styl życia, jak i osobiste zaangażowanie wielu osób z życia publicznego, udało się w dużym stopniu zainteresować społeczeństwo profilaktyką chorób i rekreacją, w późniejszych dekadach także promocją zdrowia. Tym razem także aktywną formą i na otwartej przestrzeni. W wielu ośrodkach terapeutycznych pracowano z pacjentami na zasadach programu „szkoła + ćwiczenia domowe”. Podczas zabiegów lub też ćwiczeń rekreacyjnych instruowano osoby, jak wykonywać dane ćwiczenia, a z czasem pacjenci samodzielnie wykonywali je w domu. Powoli wzrastało także zainteresowanie i stosowanie technik orientalnych lub też adoptowano wiele aspektów filozofii Dalekiego Wschodu do istniejących już terapii. Najbardziej znanym przykładem jest proces adoptowania wielu ćwiczeń w celach leczniczych, jak możemy to zaobserwować na przykładzie — uproszczonej na potrzeby Europejczyka — jogi, tai chi oraz qigong.

Obserwujemy także powstawanie wielu kierunków interdyscyplinarnych. Zainteresowanie odmiennymi formami leczenia i możliwość bezpośrednich kontaktów interpersonalnych i kulturowych, doprowadziło do powstania programów badawczych, także na szczeblach akademickich. Procesy te mają swe odbicie w rehabilitacji, fizjoterapii i tym samym w masażu. Obecnie w pełni wykwalifikowany masażysta stosuje gamę różnych specjalistycznych metod oraz techniki alternatywne. Rehabilitanci w Europie sięgają po metody dalekowschodnie i odwrotnie — terapeuci krajów azjatyckich legitymują się wykształceniem na wydziałach lekarskich w wielu szkołach Europy, USA, Australii.

Szkolenie i kwalifikacje

Warto w tym miejscu wspomnieć o różnorodności szkoleń masażystów. Najczęściej mamy do czynienia z następującymi formami szkoleń masażystów:

— Szkoły Masażu Medyczne lub college 2–3 lata (często także dla osób z wadą wzroku) ich program to technik masażu leczniczego lub odpowiednik za granicą therapeutic massage technician. Programy te dają pełne kwalifikacje.

— Program masażu w ramach szkół fizjoterapii (3 lic. + 2 lata program mgr), pełne kwalifikacje.

— Popularne kursy masażu, paromiesięczne z programem akredytowanym lub bez.

— Szkolenia dla innych specjalistów, np. dla lekarzy, najczęściej w trakcie zdobywania specjalizacji (szczególnie rehabilitacji i ortopedii).

— Dodatkowe szkolenia w formie krótszych kursów, warsztatów, bloków szkoleniowych.   

Wpływ na nowe metody

Powstawaniu nowych metod masażu (jego kierunkom specjalistycznym oraz korzystaniu z technik pochodnych lub stosowaniu masażu w rehabilitacji i odnowie psychofizycznej) towarzyszy i wzbogaca je wiele czynników. Do podstawowych należą:

— Zwrócenie większej uwagi na znaczenie procesów neurofizjologicznych w leczeniu, rehabilitacji.

— Uświadamianie pacjenta o roli, różnorodności i reakcjach, które masaż wywołuje.

— Docenianie metod, w których nie jest konieczna dodatkowa energia poza organizmem pacjenta.

— Niezależność od miejsca i czasu, w którym wykonujemy zabieg.

— Włączenie rodziny osoby rehabilitowanej w proces leczenia.

— Przekonanie pacjenta o jego zbawiennym aktywnym zachowaniu podczas kuracji, przykładowo kiedy aplikujemy dodatkową ćwiczenia lub autozabiegi, automasaże.

— Pobudzenie wszystkich sił zarówno fizycznych, jak i psychicznych podczas leczenia.

— Wkład badań lekarskich i psychoterapeutycznych nad wykorzystaniem bioenergetyki i bioenergii.

— Możliwie najszybsze rozpoczęcie rehabilitacji, kiedy pozwala na to stan chorego.

— Adoptowanie lub stosowanie orientalnych technik masażu.

Masaż naturalny

Masaż jest jedną z najbardziej rozpowszechnionych metod leczenia zarówno na Zachodzie, jak i na Wschodzie. Wyznaczenie stałej granicy pomiędzy poszczególnymi metodami nie jest właściwie możliwe. Różnorodność technik, częste ich wymieszanie, stanowi swoistą „jedność celu w różnorodności metod”. Jedność celu, powiem podstawą, rdzeniem dobrze wykonanego masażu jest jego aspekt leczniczy. Dla celów tej książki umownie oddzielimy pewne techniki, podobnie jak ma to miejsce w innych publikacjach. Szczególnie ma to znaczenie dla osób zapoznających się dopiero z masażem, gdyż wizualnie wiele technik wygląda podobnie. Wielu pacjentów, a także początkujących masażystów, nie widzi różnic pomiędzy masażem naturalnym, tu w rozumieniu wykonywanym ręcznie, instynktownie, spontanicznie, a leczniczym czy relaksacyjnym.

Możemy się spotkać z opinią, iż jest to tylko gra słów, oraz że każdy może zająć się masażem. Do pewnego stopnia jest w tym wiele racji, jednak stosowanie specjalistycznych masaży wymaga dużego doświadczenia, praktyki i informacji. 

Przyjmijmy więc umownie, iż o masażu naturalnym mówimy wtedy, kiedy wykonujemy go po raz pierwszy, instynktownie, bez większej znajomości anatomii czy fizjologii. Kiedy ruchy są proste, powierzchowne lub — odwrotnie — zbyt głębokie, wykonywane dla minimalnego relaksu lub zmniejszenia bólu. Gdy nie stosujemy innych elektrycznych lub wodnych urządzeń, bez dodatkowego osprzętu, wykonując go na kocu lub zastępczej macie.

Tak najczęściej przedstawia się masaż w popularnych poradnikach, książkach, kursach, rozmowach. Często jednak przesadnie ukazuje się go jako metodę dla wszystkich, która w żadnym wypadku nie może zaszkodzić osobie masowanej.

Sięgając do biuletynów, popularnej prasy, poradników domowych, widzimy najczęściej właśnie taką formę masażu. Bez większego wgłębiania się w szczegóły, przekazuje się informacje o zbawiennym działaniu tej metody, niestety zapominając często o podstawowych nawet przeciwwskazaniach, omawiając bezkrytycznie jedynie wskazania. Wmawianie, iż opieramy cały masaż jedynie na intuicji i dobrych intencjach, jest wielką przesadą. W pospolitych i łagodniejszych dolegliwościach można by się ewentualnie z taką opinią zgodzić. Poza tym, z łatwiejszej i prostszej metody korzystamy także w masażu w celach relaksacyjnych. Musimy pamiętać jednak, iż każda forma masażu jest interwencją w organizm i jeżeli chcemy zająć się nim profesjonalnie, w celach leczniczych, to dobre intencje na pewno nie wystarczą.

Masaż w zastosowaniu klinicznym

Masaż leczniczy zmieniał się przez wiele lat i chociaż podstawy zostały te same, dzisiaj występuje w różnych formach. Postępujące odkrycia na polu fizjologii i neurologii doprowadziły do powstania wielu wyspecjalizowanych technik masażu. Większość europejskich technik wykonywanych w masażu, wywodzi się z tzw. gimnastyki szwedzkiej — systemu leczniczego, w którym obok gimnastyki leczniczej stosowano masaż leczniczy. Dziś prawie każda szkoła ma trochę inny program nauki masażu, jednak w większości szkolenia mają cechy wspólne. W dużej części obecne opracowania technik specjalistycznych opierają się na masażu klasycznym, został on jednak stosownie zmodyfikowany. Opanowanie technik klasycznych jest bardzo ważne przede wszystkim dla chcących zająć się masażem profesjonalnie. Po pierwsze, w celu maksymalnego zachowania systematyki. Po drugie, nauka i stosowanie takich technik, jak drenaż limfatyczny czy masaż izometryczny oraz kilka chwytów segmentarnych, opiera się na podstawowych chwytach, wywodzących się z masażu klasycznego plus chwyty specjalistyczne. Tak więc masaż klasyczny jest metodą wyjściową zwłaszcza w Europie, ale absolutnie nie jedyną.

Masaż ma obecnie duże zastosowanie w medycynie, zarówno w profilaktyce, leczeniu szpitalno–klinicznym, jak i otwartej rehabilitacji, ambulatoryjnie. Masaż leczniczy  klasyczny i jego specjalistyczne techniki — na przykład zabiegi fizjoterapeutyczne — będące częścią rehabilitacji, stosowane są obecnie przede wszystkim w rehabilitacji. Masaż towarzyszy takim zabiegom, jak kinezyterapia, światłolecznictwo, hydroterapia, balneoterapia, elektroterapia, laseroterapia, leczenie polem magnetycznym, stosowanie ultradźwięków, terapia ciepłem i zimnem, leczenie z wykorzystaniem czynników atmosferycznych oraz inhalacje. Celem fizjoterapeuty jest dobranie metod w ten sposób aby w połączeniu z innymi zabiegami masaż przyniósł optymalne efekty.

W klinicznym zastosowaniu masażu leczniczego konieczna jest praca zespołowa całego personelu medycznego, stosowanie się ściśle do wskazań lekarskich oraz stworzenie odpowiedniego grafiku zabiegów w celu maksymalnego oddziaływania leczniczego w czasie terapii. Pomimo opracowanych specjalistycznych metody masażu, są one ciągle weryfikowane, klinicznie sprawdzane i udoskonalane. Obok nowych wskazań istnieją też ograniczenia. Proces badania wpływu masażu na organizm ludzki jest ciągle otwarty. Podobnie jak przyjęta terminologia.

Obok terminów: masaż terapeutyczny, kliniczny, możemy się spotkać z promowaniem określenia masaż medyczny, w celu optymalnego zastosowania masażu leczniczego zwłaszcza w leczeniu szpitalnym jak i ambulatoryjnym, tam gdzie leczenie jest refundowane przez system ubezpieczeń medycznych.

Rodzaje masażu

Istnieje wiele rodzajów masażu, jest on klasyfikowany jako metody, cele, formy lub rozpoznawany jako osobne, specjalistyczne techniki. Klasyfikacja nie ma na celu jedynie opisowego usystematyzowania metod, ale ukazanie różnorodności, a tym samym technicznego bogactwa masażu.  Oto niektóre z nich:

— Masaże lecznicze specjalistyczne pochodzenia klasycznego, na przykład masaż segmentarny, drenaż limfatyczny, masaż tkanki łącznej i okostnowy, masaż izometryczny. Ponadto techniki nerwowo–mięśniowe (NMT), opracowanie trigger point (TP), myofascial release, masaż synkardialny, pod natryskiem, masaż metodą podciśnieniową (z wykorzystaniem aparatu podciśnieniowego), refleksoterapia oraz metody skupione na opracowaniu tkanek miękkich.           

— Masaż ze względu na podstawowe zastosowanie, czyli leczniczy, sportowy, kosmetyczny, relaksacyjny (w tym odnowa biologiczna jak i psychosomatyczna)  nowe trendy to masaż w medycynie estetycznej i chirurgii plastycznej okresie okołooperacyjnym.

Work-site, on-site i massage in workpleace, to pojęcia związane z kolei z masażem na terenie firm, dla firm, zwłaszcza dla pracowników o wymuszonej pozycji pracy.

— Masaże wibracyjne i w środowisku wodnym, na przykład wibracyjny, wykonywany ręką masażysty, ale ze wspomaganiem ręcznego aparatu wibracyjno–termicznego, a także pasy i stoły wibracyjne, metoda masażu aparatami typu aquavibron.

— W środowisku wodnym, masaże podwodne w basenie kąpielowym, natryski lub bicze szkockie, masaż wirowy, masaż perełkowy z elementami aromatoterapii. Promowany obecnie Watsu, masaż we wodzie z elementami shiatsu.

— Metody termiczne, polegające na stosowaniu na niewielkich powierzchniach aparatu z głowicą rozgrzewającą lub działania przeciwne, z wykorzystaniem do masażu lodu.

— Masaże wywodzące się z technik wschodnich lub orientalnych, takie jak masaż chiński, w tym akupresura, ponadto shiatsu i tradycyjna refleksoterapia, czyli terapia strefowa, masaż aromatyczny, masaż pałeczkami (pierwotnie japoński), masaż tybetański, masaż tajski.

Masaże dalekowschodnie — pomimo pierwotnego wspólnego pochodzenia — zróżnicowały się i z uwagi na pewne tendencje regionalne i techniczne niuanse, możemy korzystać więc z masaży: koreańskich, wietnamskich, indonezyjskich lub tradycji tajskiej.

— Masaż ayurvedyczny, będący częścią praktyki hinduskiej ale i indyjskiej tradycji leczenia, który wykonywany jest często z zastosowaniem specjalnych olejków i mieszanek ziół mający wpływ fizyczny, psychiczny jak i energetyczny.

Można się spotkać także z naciskiem na duchowy lub też energetyczny aspekt, np. masaż kundalini lub tantryczny, podobnie w tradycji chińskiej lub japońskiej z masażem tao.  

— Masaż polinezyjski, wywodzący się z tradycji Huny. W masażu polinezyjskim możemy wyróżnić dwa prądy: hawajski oraz nowozelandzki (maoryski). Metody te ze względów samej koncepcji, jak i „technik” dalece odbiegają od masaży znanych w Europie, jednak coraz częściej możemy się z nimi zetknąć w gabinetach jak i nurcie Spa. W Europie szczególnie dużym powodzeniem cieszy się ostatnio masaż z tradycji hawajskiej Lomi Lomi i jego odmiany oraz inna tradycja masażu (np. Ma–uri), wywodzący się z tradycji maoryskiej.

— Masaż w orientacji body work. Całościowe opracowanie łączone z bierną gimnastyką, pracą z oddechem z uwzględnieniem procesów emocjonalnych. Grupa metoda rozwiniętych zwłaszcza w ostatnich dekadach, których elementem jest także edukacja zdrowotna. Podstawa to masaż, innym razem to bierne ćwiczenia lub praca z oddechem. Zabiegi wykonuje się na stołach do masażu lub opcjonalnie na macie. 

Masaż i praca z tkankami miękkimi. Na przełomie XX i XXI w. doszło do wyodrębnienia metod pracy z tkankami miękkimi. Zdarza się, iż są klasyfikowane jako masaż innym razem jako elementy miękkiej terapii manualnej. Pojmowane są przede wszystkim jako alternatywa względem schematycznego masażu klasycznego, wykonywanego według starszej europejskiej szkoły.

Przy czym pracy z tkankami miękkimi nie traktuje się jako przeciwności klasyka, raczej jako inną opcję. W pracy z tkankami miękkimi terapeuci skupiają się na tkance łącznej, powięzi.     

Rozdział 2

Masaż klasyczny masaż szwedzki, wspólne podstawy inne drogi.

W masażu klasycznym, jak i w wielu specjalistycznych masażach wykonywanych ręcznie, stosujemy szereg technik, zwanych też chwytami lub rękoczynami. Najbardziej skuteczny jest masaż wykonywany dłońmi z użyciem minimalnej — w zależności od masowanej powierzchni ciała i kondycji skóry pacjenta i terapeuty — ilości środka poślizgowego lub wspomagającego. Techniki w masażu klasycznym i leczniczym są związane z kanonem medycyny zachodniej, zgodne z fizjologią i anatomią organizmu ludzkiego. Renesans masażu w ujęciu leczniczym, w Europie nastąpił w XV w. Naukowe opracowanie współczesnego masażu leczniczego zawdzięczamy lekarzom szwedzkim, niemieckim, holenderskim i duńskim, na przełomie XVIII i XIX w. Zwłaszcza na początku XIX wieku opracowano rehabilitacyjno–profilaktyczną metodę, zwaną „szwedzką gimnastyką”, a w dalszej konsekwencji powstał termin — masaż szwedzki. Lekarz Per Henri Ling, obok gimnastyki leczniczej — w dużym stopniu dzisiaj zmienionej — stosował także masaż. Tak też i obecnie naukowo potwierdza się, iż pomimo bardzo dużej roli masażu, najbardziej skuteczny jest on wtedy, kiedy stosujemy go razem z gimnastyką, jeśli nie występują bezwzględne ku temu przeciwwskazania. W dużej mierze masaż ceniony jest także jako zabieg profilaktyczny, obecnie w ramach profilaktyki drugorzędowej. Aby uzyskać optymalne wyniki leczenia, musimy zastosować prawidłowe i wszelkie dostępne nam techniki, które możemy wykonać u danego pacjenta, z zastosowaniem wskazań, respektowaniem przeciwwskazań, wykonywaniem ruchów w odpowiednich kierunkach, czy dostosowaniem się do norm, procedur medycznych, zachowaniem etyki zawodowej i wskazań lekarskich.

Wykonując klasyczny masaż leczniczy, mamy na uwadze przede wszystkim oddziaływanie na poziomie fizycznym. Masaż opracowany jest zgodnie z przepływem płynów ustrojowych, techniki dostosowane są do praw fizjologii i anatomii człowieka, a w przypadku choroby, bierzemy pod uwagę konkretne zmiany patologiczne.

Obok innych zabiegów, masaż jest metodą leczenia fizykalnego, powodującą interwencję w organizm. Wykonując szereg technik, wywieramy nacisk na skórę, tkankę łączną, następnie mięśnie, ścięgna, okostną i układ kostny. Wykorzystując bodźce mechaniczne, jak głaskanie, ucisk, tarcie, powodujemy zmiany ciśnienia pomiędzy poszczególnymi tkankami, nieznaczne ich przemieszczanie lub nacisk względem siebie. Procesy te są powodowane zastosowaniem podstawowych chwytów jak głaskanie, rozcieranie, ugniatanie, (ugniatanie pionowe, czyli uciski), oklepywanie, wibracja i chwyty pochodne  wpływające na skórę, narząd ruchu czynny i bierny oraz układy krążenia i nerwowy.

 W mniejszym stopniu wpływamy na układ oddechowy, trawienny, odpornościowy, wydalniczy oraz hormonalny, chyba że zastosujemy specjalne techniki. Tak więc na początku zabiegu mamy kontakt ze skórą, gdzie poprzez czynniki fizyczne następuje złuszczenie naskórka. Następnie poprzez tarcie zwiększamy miejscowo ciepłotę ciała, uzyskując efekt ciśnieniowo–termiczny, powodując rozszerzenie najmniejszych naczyń krwionośnych, uelastycznienie tkanek, pobudzenie receptorów, a w rezultacie przyśpieszenie złożonych reakcji biochemicznych.

Współcześnie poprzez badania i sceptycyzm terapeuci podchodzą jednak do masażu klasycznego w subiektywnie. Nie tylko liczą się chwyty wykonywane dosercowo, dyskusyjne jest także ciągłe rozpatrywanie masażu pod kątem zwiększania ciśnienia krwi. Jest ono zauważalne na wstępie, później jednak masaż raczej je reguluje, niż podwyższa. Zbyt silny, intensywny masaż może spowodować negatywne reakcje organizmu, zwłaszcza wykonując go na ograniczonej powierzchni, może pojawić się przejściowe złe samopoczucie. Część klasycznych chwytów ma bowiem działanie nie tylko ssące ale i tłoczące. Reakcje występują nie tylko podczas wykonywanego zabiegu, ale pojawiają się bezpośrednio po nim, a nawet potem do kilku godzin.  

Masaż szwedzki

Pomimo wspólnych korzeni, masaż szwedzki „poszedł” w innym kierunku. Obecnie zwłaszcza w USA, jest kojarzony raczej z terapią z elementami relaksacji. Do podstawowych chwytów należą kombinacje głaskań, rozcierań i ugniatań, wspomaga je wibracja. Pomija się zwłaszcza intensywne oklepywanie, roztrząsanie czy wałkowanie. Nie oznacza to, iż masaż jest jedynie lekki, powierzchowny, raczej miękki ale głęboki.

Masaż szwedzki to zwłaszcza długie, spokojne techniki z dużym uwzględnieniem pracy w okolicach stawów. Ma zastosowanie w terapii dużych napięć grup mięśniowych, w terapii przeciwbólowej – nie w stanach ostrych tu jest przeciwwskazany – ale raczej w przewlekłych, słabszych dolegliwościach. Stosujemy go w reumatologii i rehabilitacji, stymulacji układu krążenia oraz jako bazowe opracowanie w relaksacji z elementami masażu leczniczego i odwrotnie. Nagminnie bywa stosowany jako masaż ogólny, względnie całościowy, kojarzony jako tradycja europejska, w odróżnieniu od wschodnich masaży.

Wpływ masażu na człowieka

Dobrze wykonany masaż wpływa na pacjenta na wielu poziomach:

1. Fizycznym — wpływ największy i bezpośredni:

— zmniejszenie napięcia i sztywności mięśni,

— głęboka relaksacja i redukcja stresu,

— uelastycznienie mięśni i ścięgien oraz zwiększenie zakresu ruchu w stawach,

— zwiększenie łatwości i płynności ruchu oraz siły mięśni,

— poprawienie procesów fizjologicznych związanych z układem krążenia i przemianą materii,

— ułatwienie pracy układu oddechowego,

— dobre ukrwienie i odżywianie skóry,

— zmniejszenie nadwrażliwości dotykowej skóry i mięśni powodowanej patologią układu nerwowego,

— zmniejszenie bólu w okolicach głowy i szyi, powodowanego napięciami mięśni,

— przyśpieszanie leczenia tkanek, zmniejszanie obrzęków i krystalizację kości po stanach urazowych,

— wzmocnienie i poprawa działania układu odpornościowego i hormonalnego,

— w rehabilitacji złożonej z innymi terapiami pomaga w leczeniu wad postawy, związanych z układem ruchu czynnym, jak i biernym,

— pozwala na prowadzenie ogólnej profilaktyki chorób związanych z intensywną pracą fizyczną oraz pracą w wymuszonych pozycjach.

2. Mentalnym — wpływ pośredni

— zmniejsza stany pobudzenia wywołane zagrożeniem sprawności fizycznej,

— pozwala na lepsze skupienie w pracy zawodowej, szczególnie u osób pracujących umysłowo i przebywających dłużej w pozycji siedzącej,

— pomaga w szybszym odbieraniu i analizowaniu oznak zmęczenia oraz w swobodniejszych procesach myślowych,

— pozwala na dokładniejsze i prawidłowe podejmowanie decyzji.

3. Emocjonalnym — wpływa na

— poczucie harmonii umysłu i ciała,

— ułatwia ukazanie stanów emocjonalnych,

— poprawia odczuwanie zależności pomiędzy sobą a otoczeniem,

— polepsza odczucia wynikające z potrzeby komunikacji przez dotyk,

— pozwala na lepszy kontakt emocjonalny pomiędzy bliskimi osobami.

W wielu wypadkach, gdy istnieje dobry kontakt pomiędzy masażystą a psychoterapeutą, możliwe jest przezwyciężenie wielu zahamowań oraz schorzeń występujących u pacjentów na podłożu psychogennym, a także wielu wad postawy, związanych z obciążeniem psychofizycznym. Dobre wyniki możemy uzyskać u osób znajdujących się w ciągłym napięciu lub nie potrafiących podjąć aktywnej relaksacji. Zwłaszcza jeśli towarzyszą temu problemy z akceptacja siebie. 

Przeciwwskazania do wykonywania masażu klasycznego

Sposoby wykonywania masażu leczniczego są ściśle związane ze stanem chorego, miejscem masażu, a także tym, który to zabieg w kolejności.

W stanach chorobowych stosujemy się do wskazań lekarskich, w szczególności tam, gdzie występuje więcej niż jedno względne przeciwwskazanie do wykonywania masażu. W przypadkach złożonych schorzeń, masażysta — jeśli to możliwe — konsultuje się z lekarzem lub też dokonuje wglądu w dokumentację choroby pacjenta, szczególnie w przychodniach, jeśli terapeuta nie ma kontaktu z lekarzem prowadzącym.

Masując także w celach relaksacyjnych, musimy mieć na uwadze bezwzględne przeciwwskazania do wykonywania masażu. W obu wypadkach przeprowadza się wywiad z pacjentem. Pomimo, iż przeprowadzamy wywiad zdrowotny i potrzebna jest nam diagnostyka palpacyjna pod kątem masażu nie jest ona równoznaczna z diagnostyką lekarską. Nie możemy zmieniać toku zabiegów leczniczych, sugerować stosowania lekarstw lub innych środków farmaceutycznych. Pomimo pełnych kwalifikacji do wykonywania masażu, diagnostykę w sensie dosłownym prowadzi lekarz.

Podane niżej przeciwwskazania mogą mieć, w zależności od stanu choroby, formę:

a.  przeciwwskazania bezwzględnego,

b.  przeciwwskazania względnego (do omówienia z lekarzem),

c. przeciwwskazania częściowego (związanego z masowaniem danego odcinka),

d. przeciwwskazania czasowego (stadium choroby).

Przeciwwskazania stanowią:

— przypadki chorób zakaźnych,

— stany podwyższonej temperatury,

— choroby dermatologiczne, wypryski, owrzodzenia lub przerwanie ciągłości skóry,

— ostre stany zapalne o charakterze miejscowym lub ogólnym,

— w niektórych rodzajach postępującego zaniku mięśni (nie mylić z zanikiem mięśni związanym z unieruchomieniem lub nieczynnością),

— zapalenie szpiku kostnego z przetokami, gruźlicy kości, jamistości rdzenia,

— w drżączce porażennej,

— wczesne stany pourazowe kości (w miejscu urazu),

— podczas rehabilitacji nie masujemy w miejscu, w którym po urazie nie nastąpiła jeszcze konsolidacja kości,

— w przypadku osteomolacji,

— w stanach daleko posuniętej osteoporozy lub innej formie patologii strukturalnej kości, nie stosujemy silnego masażu, na dużych powierzchniach rezygnujemy z mocnych ugniatań, ucisków i oklepywań (w tych przypadkach w masażu skupiamy się na opracowaniu tkanek miękkich),

— w stanach zapalnych żył, stanach ropnych i owrzodzeniach podudzia,

— w przypadku mocno rozwiniętych żylaków masujemy jedynie miejsca powyżej ich występowania,

— przy świeżych zakrzepach, tętniakach, w posuniętej daleko miażdżycy,

— w zdiagnozowanej chorobie nadciśnieniowej, niektórych niewyrównanych wadach serca,

— w stanach związanych z możliwością wystąpienia krwotoków lub szybkiego przyśpieszenia przepływu płynów ustrojowych,

— u kobiet w pierwszych dniach menstruacji nie wykonujemy masażu grzbietu, miednicy, powłok brzusznych i ud,

— do około 1,5 godzin po głównym posiłku,

— w niektórych chorobach nowotworowych.

W okolicach miednicy, powłok brzusznych, masaż jest przeciwwskazany w przypadku:

— ogólnych stanów zapalnych w obrębie miednicy,

— przewlekłych niedrożnościach jelit, owrzodzeniach, możliwości wystąpienia krwotoków,

— zapaleń dróg żółciowych,

— kamicy nerkowej i wątrobowej,

— chorób pasożytniczych i nowotworowych,

— masaż nie powinien być wykonywany do około 1,5 godz. po głównym posiłku, a z drugiej strony w przypadku odczuwania silnego głodu lub skrajnego wyczerpania.

Uwagi dalsze

Wiele kontrowersji budzi wykonywanie masażu w chorobach nowotworowych. Jeżeli nowotwór jest zdiagnozowany jako złośliwy, zwłaszcza jeśli dotyczy zmian w obrębie węzłów chłonnych, w takich stanach mamy bezwzględne przeciwwskazanie do stosowania masażu klasycznego. Biorąc pod uwagę wpływ masażu na wzmocnienie układu odpornościowego, na wyraźne zlecenie lekarskie stosujemy masaż w stanach łagodnych. Pomimo tego, nigdy nie stosujemy mocnego masażu i nie masujemy miejsc, gdzie bezpośrednio występują zmiany.

Drugim punktem spornym jest stosowanie masażu w stwardnieniu rozsianym oraz w schorzeniach charakteryzujących się zanikiem mięśni. W przebiegu schorzenia unikamy nadmiernego wysiłku i miejscowego rozgrzania organizmu. Podstawą rehabilitacji jest gimnastyka, a do masażu sięgamy z reguły wtedy, gdy występuje jakieś dodatkowe schorzenie, w którym masaż jest bardzo pomocnym zabiegiem. Te względne przeciwwskazanie dotyczy przede wszystkim daleko posuniętego stadium choroby. W takich wypadkach stosujemy łagodniejszy masaż, unikając nadmiernego rozgrzania (mocnych rozcierań).

W obu przypadkach posiłkować się możemy technikami pracy z tkankami miękkimi.

Przez wiele lat masaż w okresie ciąży był przeciwwskazaniem do masażu klasycznego. Jednak coraz częściej wprowadza się niektóre elementy masażu do programów w szkołach rodzenia. Nie wykonujemy oczywiście masażu w pozycji leżącej na brzuchu, ani w przypadku patologii ciąży. Dopuszczalny bywa częściej jako pomoc w lekkich bólach kręgosłupa, zmęczeniu kończyn dolnych czy bólach głowy. Ze względów psychicznych i emocjonalnych, najczęściej terapeuta uczy wykonywania prostego masażu partnera przyszłej matki. Jeśli wykonujemy masaż, korzysta się najczęściej z ustabilizowanej pozycji pacjentki na boku.

Masażu nie stosujemy także bezpośrednio po zabiegach termicznych, borowinie czy kąpielach kwasowęglowych, podobnie po saunie. Uwaga ta dotyczy m.in. chorób serca i niektórych schorzeń układu krążenia, także pacjentów z problemami pękających naczyń. Po saunie i zabiegach termicznych,  z początku omijamy okolice serca i wyższe partie kręgosłupa.

Według niektórych szkół nie zaleca się stosowania masażu w epilepsji i hemofilii.

Bez względu na rodzaj masażu, nie jest on wskazany u osób w stanie skrajnego wyczerpania psychofizycznego, po spożyciu silnej kawy lub bezpośrednio po podaniu silnych środków farmakologicznych, po przyjęciu leków odurzających, spożyciu narkotyków czy alkoholu. Także bezpośrednio po blokadach oraz dłuższym działaniu na organizm człowieka promieni słonecznych.

Masaż w utrudnionych pozycjach przy łóżku chorego

W wielu wypadkach istnieją przeciwwskazania do wykonywania masażu w normalnych pozycjach, to jest leżąc na brzuchu lub plecach. Musimy wtedy wykonać masaż w takiej pozycji, jaką pacjent jest zdolny przyjąć. Najczęściej dzieje się tak w stanach pooperacyjnych, w wyniku ograniczenia ruchomości lub dłuższej rekonwalescencji. Jeżeli osoba nie jest w stanie przyjąć masażu na kozetce, wykonuje się go na łóżku chorego. Nie możemy przecież masować w stanie ciągłego dyskomfortu pacjenta lub kiedy czujemy wzmożone napięcie danych grup mięśniowych.

Kiedy nie można wykonać masażu grzbietu i kręgosłupa pacjenta leżącego na brzuchu, wykonujemy masaż w ułożeniu na boku, z czasem  — jeżeli to możliwe — układamy pacjenta na drugiej stronie. Często trzeba ustabilizować go poduszkami lub przytrzymać jedną ręką podczas masażu. Po operacjach w obrębie klatki piersiowej, niejednokrotnie możemy wykonać masaż jedynie w pozycji siedzącej. Podobnie jest z wieloma schorzeniami natury reumatycznej, usztywniającej kręgosłup lub klatkę piersiową. Kiedy występują problemy z którymś ze stawów biodrowych lub części miednicy, to nie można wykonać masaży podczas których chory miałby leżeć na niesprawnym biodrze. Opracowując kręgosłup szyjny na siedząco, pacjent opiera się o krzesło lub łóżko, aby zapewnić przynajmniej minimum stabilizacji tułowia.

Ponadto niektóre ruchy możemy wykonać jedną ręką, druga w tym czasie stabilizuje głowę. W przypadkach masażu po złamaniach kończyn, nawet gdy nastąpił duży stopień skostnienia, podczas masażu pacjent musi mieć ustabilizowany odcinek kończyny — gdzie nastąpiło złamanie — na przestrzeni dwóch stawów. Tak na przykład, po złamaniu kości podudzia masujemy je, kiedy kończyna dolna jest wyprostowana, unikając zgięcia w stawie kolanowym.

Masując w pokoju pacjenta, unikamy podczas wywiadu obecności osób trzecich i jeżeli to możliwe, odsłaniamy tylko te części ciała, które są obecnie masowane.

Środki poślizgowe i wspomagające masaż

W większości metod masażu wykonywanego ręcznie możemy stosować środki poślizgowe, natomiast środki wspomagające masaż, stosujemy przede wszystkim w celach leczniczych. Oliwki, kremy (wychodzące z użycia wazelina, talk kosmetyczny) czy żel pełnią funkcję poślizgową, ułatwiając masaż. Ważne jest umiejętne dawkowanie środka, aby z jednej strony zmniejszyć tarcie, a z drugiej nie doprowadzić do zniesienia odczuć podczas diagnostyki palpacyjnej. Najczęściej nakładamy środek poślizgowy na dłonie, a nie bezpośrednio na ciało pacjenta. W masażu relaksacyjnym można rozprowadzić oliwkę podczas pierwszych ogólnych głaskań na daną część ciała, na przykład całą kończynę, grzbiet, a potem masować.

Podczas wstępnego masażu, jeżeli to możliwe, stosując techniki diagnostyczne, unikamy stosowania środka poślizgu. W technikach specjalistycznych, najczęściej w masażu segmentarnym i okostnowym, zaleca się stosowanie częściej talku niż oliwek, podobnie gdy odnajdujemy miejsca zmian odruchowych. Jednak doświadczony masażysta wie, iż najlepiej jeśli pozwala na to kondycja skóry, w ogóle wykonywać powyższe techniki bez środków poślizgowych, na sucho. 

Środki wspomagające masaż mogą występować w postaci farmaceutyków stosowanych z masażem: tabletki, czopki lub iniekcje, takie zalecenia są jedynie na wyraźne zlecenie lekarskie.

Druga grupa to preparaty wcierane w skórę i w celu wpłynięcia na głębsze tkanki, preparaty mające charakter leczniczy, rozgrzewający, odżywczy z zawartością witamin. Osobną grupę stanowią preparaty stosowane w sporcie, potocznie zwane „wcierkami” oraz środki przeciwbólowe.

W przypadku preparatów wcieranych w skórę nie przeprowadzamy nimi masażu bezpośrednio. Najpierw oczyszczamy naskórek, jeżeli stan skóry na to pozwala, stosując wstępny masaż bez środków. W masażu klasycznym wykonujemy na przykład głaskania, ugniatania i wibrację, a dopiero potem nakładamy maść i wcieramy.

Użycie maści, emulsji, kremów, balsamów, oliwek czy żeli, pomimo ich szerokiego zastosowania w pielęgnacji ciała, zabiegach higieniczno–kosmetycznych czy leczniczych, w wielu przypadkach powinno być konsultowane z lekarzem lub farmaceutą. Produkty mają zasadniczo dwie nazwy, jedną związaną ze składem, druga natomiast może być związana z nazwą firmy która je produkuje. Używając środków niesprawdzonych na rynku, nieznanego pochodzenia lub też preparatów naturalnych nie posiadających atestów, możemy doprowadzić do podrażnienia skóry pacjenta, alergii lub innych zmian dermatologicznych

Osobną grupę stanowią preparaty kosmetyczne stosowane do zabiegów na ciało oraz pilingi, po które coraz częściej sięgają masażyści pracujący w ośrodkach odnowy lub spa. Tu potrzebny jest także dodatkowy wywiad co do przeprowadzanych w ostatnim czasie zabiegów kosmetycznych bądź z zakresu medycyny estetycznej i chirurgii plastycznej. Tych informacji nie można bagatelizować, bowiem stosowanie preparatów silnie działających na skórę np. po pilingu może spowodować podrażnienie, alergię lub nawet stany zapalne. 

Niezależnie od formy masażu musimy znać źródło pochodzenia i działanie środków wspomagających masaż, a w przypadku preparatów poślizgowych, na przykład oliwki, korzystamy z jak najczystszych i naturalnych oliwek, w szczególności, gdy masaż łączymy z aromatoterapią. Z powyższych powodów oraz dla uniknięcia kryptoreklamy, nie wymieniamy nazw środków, polecamy natomiast w razie konieczności, konsultację z lekarzem lub farmaceutą.

Rozdział 3

Podstawowe zasady stosowania, wykonywania i dawkowania masażu leczniczego

 Podstawowe zasady podane są początkowo na przykładzie kiedy bazujemy na masażu leczniczy pochodzenia klasycznego. Pracując z innymi metodami lub z opracowaniem tkanek miękkich, masaż rządzi się nieco innymi prawami. Przede wszystkim posiada pewną konstrukcję, ale nie schemat, różnią się także czasy trwania zabiegów, ich ilość, intensywność. 

Podczas masażu pacjent zachowuje się biernie pod względem ruchowym. Leżąc lub rzadziej siedząc, powinien znajdować się w pozycji umożliwiającej maksymalne rozluźnienie mięśni. Podczas pierwszego zabiegu, gdy masujemy kręgosłup, pacjent, leżąc na brzuchu będzie miał ręce ułożone obok ciała, wzdłuż grzbietu, jednak dla celów diagnostycznych, po pewnym czasie możemy poprosić o zmianę ułożenia kończyn górnych, na przykład o wsunięcie dłoni pod czoło. Pamiętajmy, iż pozycja maksymalnego rozluźnienia i zrelaksowania jest sprawą indywidualną i nie zawsze jest taka sama dla wszystkich osób.

Pacjent powinien natomiast dostarczyć nam maksymalną ilość informacji dotyczących swego stanu zdrowia, środowiska naturalnego, charakteru wykonywanej pracy, przebytych urazów i chorób. Wywiad taki jest niezbędny do rozpoczęcia masażu. W późniejszym czasie, prosimy pacjenta o opisanie wszelkich odczuć podczas wykonywania zabiegu, ale także bezpośrednio po nim. Ważne jest zlokalizowanie bólu, określenie stref przeczulicy, miejsc maksymalnego promieniowania bólu, stref i obszarów przykurczonych, ale także określenie stopnia bólu, ogólnego samopoczucia, odczuwalnego mrowienia, zdrętwienia, sztywności, a nawet zmian termicznych czy nadmiernej potliwości lub też stref gdzie skóra wydaje się sucha.

Osoba masowana powinna być poinformowana o przebiegu masażu, reakcjach miejscowych i ogólnych, pośrednich i bezpośrednich, ewentualnych odczuciach mogących się pojawić w czasie wykonywania masażu jak i po nim. Pomimo potrzeby kontaktu słownego w trakcie wywiadu i podczas pierwszych masaży, nie jest konieczne przeprowadzanie rozmów w kolejnych sesjach. Najczęściej osoba masowana, rozmawiając, stara się zachować kontakt wzrokowy z terapeutą i tak na przykład w pozycji leżącej na brzuchu, nawet minimalnie zmieniając pozycję, powoduje szereg drobnych napięć mięśniowych.

U osób po przebytych ciężkich chorobach, w trakcie długiej rekonwalescencji czy u pacjentów w stanach depresyjnych może wystąpić niechęć do rozmów i nie możemy do nich nakłaniać. Poza wywiadem zdrowotnym, należy po prostu zastosować się do zasady rozmawiania z pacjentem wtedy, kiedy czujemy, iż on tego chce.

C.D.N.

Informacje na temat zdrowia, diety, zdrowego stylu życia, profilaktyki, higieny, genetyki, można także odnaleźć w tekstach bliskich nam kulturowo, w samej Biblii. Co ciekawe także informacje dotyczące pielęgnacji, kosmetyki. 

… Przedtem jednak, zgodnie z obowiązującym przepisem poddawano te dziewczęta dwunastomiesięcznej pielęgnacji: przez sześć miesięcy stosowano do tego olejek z mirry, a przez pozostałe sześć – olejek balsamowy i różne inne środki upiększające…

Ks. Estery 2;12

Biblia Warszawsko-Praska

Od zarania dziejów obok sztuki uzdrawiania, ludzkość przywiązywała dużą wagę do urody i szeroko rozumianego piękna. Zanim zaczęły funkcjonować w naszej świadomości terminy takie jak estetyka, kosmetyka czy w ostatnich dekadach XX wieku wyłoniła się specjalizacja medycyny estetycznej człowiek przywiązywał wagę do urody.

Początkowo były to proste zabiegi łączące pielęgnację ciała z szeroko pojętą higieną. Chociaż nie była rozumiana tak samo jak dzisiaj, jako element profilaktyki chorób, to gdzieś tam w naszej świadomości zakiełkowała jako konieczność, potem poprawiała dobre samopoczucie. Bardziej wyrafinowane zabiegi miały także rytualno-religijny charakter, ich przykładem były kąpiele, obmywanie, przemywanie łączone z czasem z elementami ówczesnej aromaterapii.

Także w starych księgach zaczęły pojawiać się informacje, później traktaty ukazujące sens mycia, korzystania z kąpieli także jako warunku dobrego postrzegania w społeczeństwie. Kolejny akcent to ubranie, początkowo ozdabiano szaty ale także w różnych kulturach ozdabiano ciało.

Pojawiły się tatuaże, malowane henną i innymi barwnikami ozdoby na ciele, podkreślające walory urody, choć czasem miały bardziej kultowy, plemienny charakter, przykładem było tatuowanie twarzy, ciała wojowników.

Trzecim elementem higieny był masaż. Łączony z ablucjami miał coraz bardziej charakter pielęgnacyjno-leczniczy, a korzystanie z wyszukanych olejków i ziołowych naparów podkreślał status i był elementem uhonorowaniem specjalnego gościa.

Zabiegi takie w obecnej świadomości stały się oznaką luksusu nie tylko bogatych notabli. Z biegiem lat ich dostępność sprawiła, iż większość z nas pojmuje wyszukane kąpiele, masaże i zabiegi na ciało jako dobrodziejstwo po ciężkim dniu, a szczególnie lubimy je pod koniec tygodnia lub korzystamy z nich na specjalne okazje.

Mniejsza o luksusy, zabiegi stały się częścią naszego życia, inspiracją, natchnieniem do coraz bardziej wyszukanych, skomplikowanych technicznie choć związanymi z tymi samymi celami co przed wiekami

Masaż w odmiennych kulturach pełnił w różnych okresach historii nieco inne funkcje. Sięgając do artykułów lub publikacji dotyczących masażu, można zauważyć nieco odmienne podejście do samych źródeł i znaczenia masażu. Inne zabarwienie miał masaż w starożytnej Grecji czy Rzymie. Przez Hipokratesa rozumiany jako zróżnicowany zabieg leczniczy, w Rzymie element łaźni, przygotowanie gladiatorów do walki, w krajach arabskich element higieny wraz z zabiegami przypominającymi dziś stosowanie pilingów. W Indiach masaż z rozwiniętą sztuką wyrabiania olejków i ziół, a w Chinach jako część tradycji leczniczej, w asyście herbaty i stosowania ziół.

Jednakże w obecnych rozwiniętych nurtach Spa i wellessu masaż w aspekcie duchowości, podobnie jak zdrowie i profilaktyka chorób, kojarzony jest zazwyczaj z dalekowschodnią tradycją. Czytając wiele  artykułów i publikacji na próżno jednak szukać akcentów bliższych nam kulturowo. Pojęcie takie jak duchowość bez względu czy w relacji ze zdrowiem psychicznym czy fizycznym jawi się zupełnie w oderwaniu od zachodnich, chrześcijańskich korzeni.

Czy duchowości rozumianej także w aspekcie fizycznym nie było? Nie jesteśmy jej świadomi?

Czytamy ulotki, cytuje się w nich przysłowia, cytaty z wschodnich traktatów, myślicieli, filozofów. Trudno jednak odnaleźć chociaż by najkrótsze cytaty z Biblii. Czyżby nie było w niej informacji na temat zdrowia?

Nic podobnego, Biblia zarówno w Starym jak i w Nowym Testamencie pełna jest informacji na temat reguł, wskazań dotyczących zdrowia, higieny, stosowania olejków, diety czy genetyki. Nie chodzi o nowe inspiracje, czy sposoby promowania zabiegów, ale o fakt, iż warto poszukiwania rozpocząć od bliskich nam tradycji. Utrzymywanie, iż takich tradycji w niej nie ma jest raczej aktem ignorancji.

Zdrowie i masaż

W hebrajskim znaczeniu słowa masaż, odnajdujemy nieco inne znaczenie. Otóż masaż miał znaczenie nie tyle lecznicze, jako konkretny zabieg, ale przede wszystkim rozumiany jest jako namaszczanie.  Podczas zabiegów higienicznych, obmywania stóp zdrożonym, czy namaszczania rąk i głowy, szczególne znaczenie mają drogocenne wonności i olejki. Sam akt stosowania olejków ma niemal rytualne znaczenie, ale świadczy o znaczeniu olejków jako cennego specyfiku.

W pewnych fragmentach tekstów widzimy, iż namaszczanie ma znaczenie podwyższenia godności, którą gospodarz honorował gości, potrzebna jest tutaj jednak znajomość realiów czasu i kultury danego okresu i regionu, przede wszystkim jednak kontekstu całej wypowiedzi. Jeden z ciekawszych i znanych przykładów.

"A gdy Jezus był w Betanii, w domu Szymona Trędowatego, i siedział za stołem, przyszła kobieta z alabastrowym flakonikiem prawdziwego olejku nardowego, bardzo drogiego. Rozbiła flakonik i wylała Mu olejek na głowę." A niektórzy oburzyli się, mówiąc między sobą: po co to marnowanie olejku?

Ewangelia św. Marka 14:3  

Jak rozwija się dalej ten wątek warto doczytać, świadczy o podniosłej chwili podejmowania i obecności w naszym życiu wyjątkowego gościa. Tu coraz bardziej widzimy wymiar duchowy uzdrawiania, relacji i związków psychosomatycznych.

… Choruje kto wśród was? Niech sprowadzi kapłanów Kościoła, by się modlili nad nim i namaścili go olejkiem w imię Pana, …

List św. Jakuba 5:14

… oraz wielu chorych namaszczali olejem i uzdrawiali.

Ewangelia św. Marka 6:13 

To zaledwie kilka cytatów. Odnoszą się przede wszystkim do akcentów religijnych, jednak ukazują zarówno wyjątkowość samego aktu namaszczenia jak i wartości olejków których używano. W owych czasach olejki były otrzymywane jedynie na drodze naturalnych procesów, intensywne esencje były chronione i stanowiły cenny skarb.

Jeśli bacznie czytamy teksty biblijne można doszukać się nie tylko ogólnych informacji dotyczących zdrowia w sensie życia w zgodzie z samym sobą, zdrowego stylu życia czy higieny, ale także bardziej szczegółowych akcentów związanych z dana profesją. Odpowiedzi znajdzie zarówno pielęgniarka, lekarz, masażysta, psychoterapeuta czy chiropraktyk.

Kiedyś rozmawialiśmy na spotkaniu i jeden z uczestników zapytał żartobliwie, ciekawe czy w biblii są jakiekolwiek wskazów dla terapii manualnej. Nie tylko dla terapii manualnej ale i procesów psychosomatycznych zachodzących w układzie kostnym.   

Jednym z najbardziej znaczących czynników wpływających na wzrost ph (zakwaszenie organizmu) bardziej niż kawa i herbata jest stres, co nie budzi wątpliwości z naukowego punktu widzenia. Wzrost ph prowadzi do wypłukiwania wapnia z kości. Czyżby w cytacie zawarta została przestroga dotycząca osteoporozy?

Radość serca wychodzi na zdrowie, duch przygnębiony wysusza kości.

Księga Przysłów 17:22,  Biblia Tysiąclecia

Siadając w wolnej chwili do lektury Pisma Świętego, warto podejść do niego w szerokim spektrum. Teksty te pisany były w innych czasach, innym językiem dla ówczesnych, zawarte jednak informacje w każdej dziedzinie życia można bez problemów odnieść do współczesnej bardziej precyzyjnej terminologii stosowanej w medycynie, psychoterapii, odnowie biologicznej i psychosomatycznej po kosmetykę.

Co się stało, iż tak dalece odeszliśmy od pojęcia duchowości ciała w naszym zachodnim kontekście kulturowym? Wszak radość serca, pogoda ducha, pozytywne myślenie to jak najbardziej akcenty które pomagają zachować zdrowie, są świetnym, darmowych środkiem profilaktycznym.

Jak nigdy przedtem w świetle chorób cywilizacyjnych związanych z pogonią, zaburzeniem wartości, relacji międzyludzkich i międzypokoleniowych, relatywizmu w podejściu do życia i zdrowia, informacje prozdrowotne zawarte Biblii stają się nader aktualne.

W ciekawym, kontrowersyjnym filmie – Po pierwsze nie szkodzić / First Do No Harm – z tytułowa, dramatyczną rolą Meryl Streep gra matkę chorego chłopca, walcząc o jego przetrwanie. Historia oparta na faktach i godna obejrzenia. Na wstępie filmu pojawia się także cytat z Ewangelii św. Mateusza od 17: 14,

Tą historie z kolei warto przeczytać, a w odniesieniu do filmu zwłaszcza: Mt.17:21

artykuł Piotr Szczotka    

Odczuwanie czyli twarz widziana inaczej. 

Część pierwsza.

(…) Pod koniec zajęć grupa siada na krzesłach, przechodzimy do kolejnej fazy pracy, tym razem z twarzą. Na hasło twarz, prawie wszyscy instynktownie siadają za głowami leżących na kozetkach kolegów. Proszę aby spokojnie dotknęli twarzy. Po chwili bezruchu, w sumie każdy zaczyna dotykać twarzy w innym miejscu, ale jednocześnie drugą dłonią asekurując dotyk tak, aby przypadkiem nie położyć dłoni na ustach czy nie oprzeć na oku. Ruchy są początkowo niepewne, ale delikatne, u innych znów zbyt mocne, od razu chcą masować, inni pytają czy o to chodziło, szukają potwierdzenia.

Zobaczcie gdzie jest mięsień potyliczno-czołowy (m. occipitofrontalis/m.epicranial), kiedyś wraz z mięśniem skroniowo-ciemieniowym nazywany mięśniem naczasznym.  Wracając do mięśnia potyliczno- czołowego, czasem traktuje się jeden i drugi brzusiec osobno, dla mimiki jest ważny brzusiec czołowy(frontalis/frontal belly). Celowo dla odróżnienia wspominam o różnym podejściu do tego mięśnia aby można było go sobie lepiej wyobrazić . Czołową i potyliczną część łączy czepiec ścięgnisty dający w pewnym stopniu możliwość przesuwania skóry.

Dłonie przyszłych masażystów instynktownie wędrują w kierunku ciemienia, pociągając skórę z czoła w górę. Ktoś żartuje, gdyby tę skórę można tak swobodnie przesunąć w kierunku potylicy nie było by problemów ze zmarszczkami, przeszły by na potylicę a tam pod włosami nikomu by nie przeszkadzały.

Później osiągamy coraz większe skupienie, a masażyści uczą się nie tyle wyczuwać, ale interpretować co wyczuwają. Poznają co to zmarszczki dynamiczne, co to statyczne, a co stałe bruzdy. Dla wprawnych w dotyku różnica jest spora, słabiej widzący próbują pochylić się nisko i dostrzec różnice. W tym przypadku ostrość wzroku już nie ma znaczenia tylko absolutnie wyćwiczone opuszki palców są w stanie wyłapać takie niuanse. Dla niektórych jednak tak absurdalnie delikatny masaż jest trudny do zaakceptowania.

Ważne  aspekty  doświadczeń.

Zauważyć można od razu dwa aspekty doświadczeń. Po pierwsze asekuracja przy dotykaniu poszczególnych mięśni, powoduje, iż mimochodem dotyka się mięśni sąsiednich, co w przypadku precyzji mięśni twarzy, do wyczucia łatwe nie jest. Nasuwa to od razu pytanie, jeśli jakiś mięsień jest osłabiony lub silniejszy to co z sąsiednimi, jaki to ma wpływ?

Po drugie uwaga o starszej terminologii mięśnia naczasznego powoduje, iż od razu uczniowie starają się go wyobrazić w sposób czynny, fizjologiczny, a nie jak na obrazku. Dla nich jest to realny miesień w konkretnym miejscu i chcą go poczuć. Tu nie ma teoretyzowania. Palce, a zwłaszcza opuszki chcą go dotknąć ale także zobaczyć jak pracuje. A jak mogą pracować mięśnie twarzy, jak to wyczuć?

Można, wystarczy odpowiednia praktyka, wtedy żaden masaż twarzy nie będzie już schematem.

(… ) Kiedy po raz pierwszy przekraczałem mury szkoły masażu dla niewidomych, nie wiedziałem czego się spodziewać. Po studium w Krakowie byłem w dwóch innych poza granicami kraju. Krakowska szkoła wydawała mi się w porównaniu z innymi ascetyczna, ale konkretna i na wysokim poziomie nauczania. Widzący czy nie zdolności palpacyjne doskonalili poprzez naukę pisma Braile’a, ale to już przeszłość.

Ktokolwiek choć raz w życiu zajmował się prezentacjami, prowadził wykłady lub najzwyklejsze lekcje, wie, iż sukces w nauczaniu, tak samo jak w uczeniu się następuje kiedy obie strony prowadzą dialog.

Kilkakrotnie słyszałem od instruktorów, iż osoby z poważnymi wadami wzroku mają trudności z opanowaniem niektórych technik masażu. Może to raczej instruktorzy mają problemy z metodami nauczania? Sukces zależy przede wszystkim od zaangażowania instruktora i chęci uczących się.

Rzadko jednak mówi się o tym co instruktor, nauczyciel może nauczyć się od grupy. Osobiście miałem sposobność być po obu stronach. Wpierw jako słuchacz szkoły mając dosyć dużą wadę wzroku, a potem o ironio losu jako instruktor podczas prywatnych kursów z uczniami w mojej byłej szkole.

Kiedy pierwsze kursy odbyły się bezproblemowo, przyszedł czas na trudniejsze zajęcia. Absolutnie inaczej prowadzi się zajęcia dla osób które cokolwiek widzą, niż z osobami zupełnie niewidomymi.

W ostatnich latach tak się złożyło, iż szukałem sposobów pracy ale także nowych dróg w promowaniu opracowań dotyczących problematyki masażu i pracy z tkankami miękkimi, ale wydaje mi się że te drogi odnalazły mnie. Jeżeli zaczynamy dogłębnie słuchać studentów, obserwować ich, zrozumiemy, iż można promować masaż, zdrowie jak i zdrowy styl życia zupełnie w inny sposób. Sztuką jest precyzyjna mowa, ale także mówienie o fachowych sprawach językiem potocznym, obrazowo. To jedna z dróg nie wiemy która skuteczniejsza.

Przez pryzmat obserwacji jak podchodzą do twarzy młodzi adepci sztuki masażu widzący, a jak z wadami wzroku, zrozumiałem z czym mają problemy widzący lub też ci, którym wydaje się że widzą!

Dziś jest dostępnych wiele atlasów i książek dotyczących anatomii. Jednak na dzień dzisiejszy dalej przemawia do mnie krakowski skrypt profesor Janiny Sokołowskiej – Pituch. Choć podejście do książek i mediów zmieniło się, to nadal jest to ciekawy skrypt pod względem werbalnego opisu anatomii. Mam na myśli jak można słowami opisać mięśnie i ich pracę.

Miękko, precyzyjnie, głęboko.

Kilka lat temu, początkowo na potrzeby współpracy międzyśrodowiskowej (z lekarzami, masażystami fizjoterapeutami i kosmetyczkami), opracowałem masaż który ma w sobie elementy wstępnej relaksacji a w niej zakamuflowane  techniki diagnostyczne. Jest to także indywidualny masaż stosowany w napięciach i estetycznych problemach twarzy, możliwy do zastosowania także jako wstęp do innych, bardziej rozbudowanych zabiegów kosmetycznych bądź innych masaży.

Dla celów wstępnej oceny stosują go także lekarze zajmujący się zwłaszcza twarzą u pacjentów o silnej mimice w celu zróżnicowania napięć. Pierwszy masaż może funkcjonować jako swoista ocena twarzy, wyszukiwanie stref napiętych i odwrotnie o miejscowej wiotkości skóry i mięśni.

Twarz Emocjonalna.

Twarz Emocjonalna to forma masażu jak i pracy z tkankami miękkimi. Podstawowe pytanie to co chcemy osiągnąć i na jakim poziomie pracować. Doświadczenia ostatnich miesięcy jeszcze bardziej przekonały mnie, iż słuszne jest promowanie opracowania Twarz Emocjonalna w takiej właśnie indywidualnej formie. Podstawa to odczuwanie twarzy, bez tego nie zastąpią nauki żadne najciekawsze nawet pomoce naukowe ani atlasy, preparaty czy terapeutyczne opowieści.       

Mięśnie głowy a mięśnie twarzy.

Mięśnie głowy dzielimy na dwie podstawowe grupy, na mięśnie mimiczne inaczej wyrazowe i na mięśnie żwacze. Od razu wyobrażamy sobie najsilniejsze mięśnie pracujące w trakcie wyrażanie emocji, ale o ironio, to właśnie małe drobne mięśnie nadają nam niepowtarzalnych cech, rysów, wiecznego zadowolenia, szyderczego uśmiechu czy zdziwienia nawet kiedy wszystko jest oczywiste.

Mięśnie mimiczne inaczej ekspresyjne, przyczepiają się z jednej strony do kości czaszki a z drugiej do skóry bądź przyczepiają się wyłącznie do części miękkich twarzy. Są mięśniami przede wszystkim skórnymi. Na samym wstępie przypomnijmy sobie, iż skóra ma trzy warstwy podstawowe naskórek, skórę właściwą i tkankę podskórną. Te trzy warstwy tworzą jednak konglomerat zależności, anatomicznych, odżywczych, mechanicznych, emocjonalnych, itd. Nas w tym momencie interesują zależności ogólnie mówiąc fizjologiczne. To znaczy jak to się dzieje, iż mięśnie te skutkują zmianą wyrazu twarzy, jej zróżnicowanej ekspresji?

Mięśnie mają przyczepy oddolne względem położenia skóry. Znaczy to, iż podczas dotyku i później masażu, mamy kontakt ze skórą, potem pracując głębiej z mięśniami. Przesuwanie się warstw następuje dzięki obecności tkanki łącznej, powięzi. Ten fakt wykorzystujemy podczas masażu lub technik pracy z tkankami miękkimi.

Skurcz mięśni powoduje napięcie, fałdowanie, a w rezultacie prowadzi do marszczenia miękkich części twarzy a w konsekwencji dalszej zmianę wyrazu twarzy. Z tym że początkowe marszczenie nie jest jeszcze jednoznaczne z dosłownym powstawaniem zmarszczek, wszak marszczą skórę nawet niemowlaki, później dzieci w szkolnej ławie i nastolatki na pierwszej randce.

Zanim niektóre zmarszczki się ujawnią minie trochę czasu. Stan skóry, predyspozycje, ale także w dużym stopniu to jak o skórę dbamy, zaważy na tym kiedy i jakie pojawią się zmarszczki.

Nie tylko mimika.

W każdym bądź razie dlatego nazywamy je mięśniami mimicznymi lub wyrazowymi, choć część reakcji nie jest związana z emocjami czy stanami psychicznymi lecz pracą tych mięśni w innym celu. Przykładowo odpowiednio układamy mięśnie okrężne ust podczas gwizdania, ale inną formę ruchu mają podczas picia napoju przez słomkę. W obu przypadkach usta wyglądają przezabawnie i włączają się dodatkowe mięśnie. Teraz wyobraź sobie, iż ktoś pije przez słomkę, a ona nagle znika lub ktoś gwiżdże ale nie słyszysz dźwięku. Jakby wyglądała twarz?

Kiedy dmuchamy działają z kolei inne mięśnie także mimiczne, choć dmuchanie nie musi być wyrazem jakiejś reakcji emocjonalnej, a czynnością bardziej praktyczną, np. dmuchania na zziębnięte dłonie. Tak więc mówiąc o mięśniach mimicznych mamy na myśli ich podstawowe zadania ale absolutnie nie jedyne. Część mięśni mimicznych służy do korekcji podczas patrzenia, w pewnym stopniu korygując wzrok lub ochrania nozdrza, dalej pozostając mimicznymi.

Dlaczego na wstępie zwracamy na to uwagę, powodów jest wiele. Kiedyś spotkałem się z opinią, iż to przede wszystkim główne mięśnie pełnią podstawowe funkcje mimiczne. No to proszę udowodnić czy podczas niepowtarzalnego wyrazu twarzy w zalotnym, dyskretnym  uśmiechu ważniejszy jest mięsień śmiechowy czy jarzmowy większy? Bez seksownego dołeczka tworzonego przez mięsień śmiechowy nie było by całego efektu. Co ciekawe – mimo nazwy – w sumie mięsień śmiechowy nie jest głównym mięśniem śmiechowych w dosłownym tego znaczeniu. Mięsień śmiechowym poprzez pociąganie kącika ust w górę i w bok nadaje twarzy uśmiech, ale przede wszystkim powoduje dołeczek poza kącikiem ust. Natomiast mięsień jarzmowy większy pociąga kącik ust i wargi w bok i do góry, ekspresja tego mięśnia jest większa.   

Mięśnie mimiczne twarzy należą do płaskich, cienkich z niewielkimi mało widocznymi brzuścami, początkowo mało wyczuwalne, wykształcone w różnym stopniu jedne małe i stosunkowo silne choć bardziej pasuje tu określenie elastyczne, drugie słabsze.

Wyczuwanie poprzez sąsiedztwo.

Mięśnie twarzy czasem obserwujemy i jesteśmy w stanie wyczuć przez lub dzięki pracy mięśni sąsiednich. Praca wpierw na poziomie skóry, powierzchownie a potem na poziomie mięśni i powięzi stanowi nie lada umiejętność wyciszenia, koncentracji a czasem siły wyobraźni. Włókna mięśni zachodzą na siebie i przechodzą na inne tkanki na poziomie tkanek miękkich, tym samym mając sąsiednie przyczepy wpływają na siebie wzajemnie jak i na samą skórę.      

Mięśnie mimiczne są unerwione przez nerw twarzowy, 7 nerw czaszkowy. Jego głównym zadaniem jest unerwienie ruchowe mimicznych mięśni twarzy.

Grupa mięśni żwaczy unerwiona jest przez nerw trójdzielny, 5 nerwem czaszkowym. Ta grupa mięśni odpowiedzialna za procesy żucia, bierze poniekąd także udział w sytuacjach dużych napięć emocjonalnych. Grupa tych mięśnie ma inne połączenia, mięśnie są silniejsze, przyczepiają się obustronnie do kości w obrębie stawy żuchwowo -skroniowego. 

Przykładowe mięśnie mimiczne      

Topograficznie związane są z dużymi otworami w obrębie twarzowej części czaszki. Mięśnie te grupują się wokół dużych otworów czaszki twarzowej, czyli otoczenia szpary powiekowej, bezpośrednio jak i sąsiedztwo oczu, dalej szpary ustnej czyli jak sama nazwa wskazuje sąsiedztwo ust, dalej mięśnie ucha zewnętrznego i nozdrzy czyli związanych z uchem i nosem. Wyjątek stanowi mięsień czołowo-potyliczny pokrywa przede wszystkim sklepienie czaszki.  

Mięsień potyliczno – czołowy składa się z dwóch brzuśców mięsnych połączonych czepcem ścięgnistym. Brzusiec czołowy / lub też mięsień czołowy biegnie pod skórą czoła od nasady nosa i łuku brwi ku górze i przechodzi w część ścięgnistą czyli czepiec ścięgnisty, cienką ale mocną błonę włóknistej tkanki łącznej zrośniętą ze skórą i przesuwalną względem okostnej kości sklepienia czaszki.

Brzusiec potyliczny lub też mięsień potyliczny, pokrywa kość potyliczną od tyłu i dochodzi do czepca ścięgnistego. Zauważalny dla nas jest skurcz mięśnia/brzuśca czołowego.

Tu właśnie tworzą się poziome zmarszczki na czole, a brwi unoszą się ku górze. Zmarszczki pionowe natomiast przypisuje się pracy mięśnia marszczącego brwi, ale zdarza się że jest to także wypadkowa pracy brzuśca czołowego, w przypadku bardzo silnych włókien przyśrodkowych.

Mięsień czołowy to miejsce wielu zabiegów kosmetycznych, specjalistycznych masaży, a także zabiegów z zakresu medycyny estetycznej i w mniejszym stopniu chirurgii plastycznej. Przed zabiegami powinniśmy zapytać czy nie były wykonywane w ostatnim czasie, zwłaszcza w tych okolicach zabiegi z zastosowaniem wypełniaczy, głębszych pilingów lub toksyny botulinowej.

Mięśnie otoczenia szpary powiekowej – marszczący brwi, okrężny oka i podłużny. 

Mięsień marszczący brwi (m. corrugator supercilli) zaczynając się na części czołowej kości nosowej przechodzi skosem w górę dochodzi do skóry czoła ponad przyśrodkową częścią brwi, leży pod mięśniem czołowym. Mięsień symetryczny, skurcz  obu mięśni powoduje pionowe 2-3 zmarszczki, choć w początkowym stadium niewyczuwalne. Skurcz następuje centralnie ponad nasadą nosa, zbliża brwi ku sobie.

Fałdy skórne i szybko powstające w ich miejscu zmarszczki mogą oznaczać częste przemęczenie, a emocjonalnie mogą być domeną osób niezadowolonych. Ponadto strefa ta ulega często marszczeniu w wyniku bólu głowy nie tylko tych miejsc, ale wokół pierścienia tkanki łącznej na poziomie nasady nosa, oczu, części skroni idąc dalej ponad uszami w tył na potylicę.

Praca w tej okolicy wymaga precyzji i wyczuwania mięśni sąsiednich, okolice te są miejscem dużych choć punktowych napięć u osób intensywnie pracujących z tekstem, dokumentacją. Masaż tej okolicy nie daje dużej możliwości różnicowania technik, polega na skupieniu się zwłaszcza na tkance łącznej.    

Jak wspomniałem wyżej wraz z m. czołowym oraz podłużnym nosa (m. procerusem) silnie wpływają na zmarszczki tej okolicy. Stanowią prawdziwe wyzwanie dla masażystów i medycyny estetycznej, ale także w problemach napięciowych, bólach głowy i wadach wzroku mimo, iż bezpośrednio nie są z oczyma związane.     

Mięsień okrężny oka jest to największy mięsień otoczenia szpary powiekowej. Rozciągnięty okrężnie w otoczeniu ścian oczodołu. Jego oddziaływanie jest zróżnicowane ze względu na trzy części:  oczodołową, powiekową i łzową.

Pierwsza najbardziej  zewnętrzna, tworzy wiązki otaczające oczodół, przyczepiające się do  przyśrodkowej ściany oczodołu. Część oczodołowa zaciska szparę powiek, wywołuje drobne zmarszczki przyśrodkowo.

Druga część powiekowa leży pod skórą powiek, ma początek i koniec w przyśrodkowym kącie oka. Zamyka szparę powiek, ale nie tak intensywnie jak część oczodołowa, współdziała przy mruganiu.

Najmniejsza część łzowa, znajduje się w przyśrodkowej części oczodołu, w sąsiedztwie woreczka łzowego. Działa na woreczek łzowy, rozwierając go.

Praca w okolicy tego mięśnia wymaga delikatności, absolutnie nie możemy pracować u osób z wadami wzroku dotyczącymi ciśnienia gałki ocznej, poza tym podczas masażu twarzy, pacjent nie może mieć soczewek kontaktowych. Okolice oczodołu są miejscem precyzyjnego masażu punktowego w manualnym drenażu limfatycznym.

Mięsień podłużny – lub mięśnia podłużny nosa – to mały mięsień leżący ponad nasadą nosa. Biegnie od grzbietu nosa do skóry czoła. Działając wywołuje poprzeczne fałdy skórne nad nosem.

Miejscowy masaż dotyczy drenażu limfatycznego, masażu punktowego jak i pracy z tkankami miękkimi w celu rozluźnienia okolic nosa.

Inny mięsień wpływający na mimikę twarzy

Mięsień szeroki szyi. W tej części warto wspomnieć, iż na mimikę twarzy wpływają także mięśnie które nie są z nią bezpośrednio topograficznie związane, ale anatomicznie i fizjologicznie. Jeden z nich jest bardzo istotny dla mimiki twarzy, mięsień szeroki szyi, platysma.

Jest to płaski, powierzchowny mięsień w skórze szyi. Rozciągnięty od klatki piersiowej poczynając, od okolicy podobojczykowej, tkanki podskórnej na wysokości II-III żebra dochodząc do powięzi przyuszniczej i żuchwy i kąta ust. Oddziałując na skórę okolicy brody i żuchwy. Działając obniża kąciki ust, opuszcza dolną wargę i żuchwę. W efekcie widzimy grymas twarzy. Napina skórę szyi, unosi ją.

W przebiegu mięśnia szerokiego szyi widzimy poziome fałdy. Do działań w masażu jak i w kosmetyce dosyć często należą zabiegi w obrębie mięśnia szerokiego szyi. Na jej przebiegu wykonuje się także zabiegi medycyny estetycznej. Ze względu na okolicę skóry i działanie tego mięśnia praca z nim jest bardzo dyskusyjna. Z jednej strony chcemy utrzymać efekt elastycznej szyi, ale napięta szyja podczas działania pociąga część skóry okolicy żuchwy i brody w dół.

Masaż tych okolic z jednej strony polega na długich, ale miękkich ruchach stosowanych zwłaszcza w kosmetyce, a następnie skupieniu się na powięzi. Masaż szyi jest często wstępem do masażu twarzy i łączy się z nim. Poza tym pracujemy ze skórą i okolicami górnych przyczepów w celu rozluźnienia ale też uelastycznienia tkanek miękkich.

Na wstępie poświęciłem uwagę jedynie kilku mięśniom wpływającym na mimikę twarzy. Najnowsze badania nad tkankami miękkimi, zwłaszcza powięzią rzucają inne światło na masaż twarzy i głowy.   W większości opracowań masaż zawiera wstępną relaksacyjną fazę, w celu rozpoznania reakcji na sam dotyk zanim przystąpimy do głębszego masażu.

Poza tym coraz bardziej napiętym twarzom w wyniku stresu, przemęczenia, nie są na wstępie potrzebne dodatkowe, stymulujące impulsy idące do mózgu. Pierwszym elementem jest więc przyzwyczajenie organizmu do pozytywnych odczuć.    

Nie tylko masaż ale praca z tkankami miękkimi, zabiegi kosmetyczne i medycyna estetyczna wymagają wyjścia poza schemat, potrzebna jest raczej przemyślana strategia, konstrukcja zabiegu. Właśnie z tym schematycznym podejściem do nauki masażu walczą młodzi adepci. Masaż to nie jest A – B – C – D, czasem zanim w masażu nastąpi E, musimy powtórzyć A – B i D, pomijając jednak C. Łamigłówka? Nic z tych rzeczy, po prostu proponuję aby spojrzeć na twarz z innej perspektywy.

Szanowny czytelniku artykuł był wstępnie planowany jako obszerny rozdział następnej książki. Po przeczytaniu fragmentów przez kilka osób, namówiono mnie do szerszego opublikowania i udostępnienia w mediach. Tak więc czynię. Rezygnując z wydania w książce ufam, iż przyczyni się do zrozumienia pracy z twarzą.

Ufam, iż artykuł będzie inspiracją nie tylko dla tych którzy są uczestnikami kursu Twarz Emocjonalna, ale dla wszystkich zainteresowanych twarzą zarówno od strony estetycznej jak i psychosomatycznej szukających nowych wyzwań i potrafiących pracować w dużym skupieniu i precyzji. 

Ufam, iż mimo opublikowania w internecie, zachowane zastaną wszelkie prawa autorskie ©

Życzę ciekawej, miłej lektury, Piotr Szczotka autor.

Dotyk i przestrzeń.

Spotykając się po raz pierwszy z pojęciem praca z tkankami miękkimi, zapewne przychodzą Państwu na myśl różne skojarzenia. Po pierwsze – tkanki miękkie – czyli poza układem kostnym, – praca – czyli inne spojrzenie zarówno teoretyczne jak i techniczne niż te, które powszechnie rozumiemy przez pojęcie masaż. Jest w tym wiele prawdy, ale niezupełnie.

Obecnie przyśpieszony rozwój prac i badań nad tkankami miękkimi, zwłaszcza tkanką łączną, powięzią, przyczyniło się do innego spojrzenia na zabiegi, ale także z drugiej strony spowodował nieco zamieszania. Przypadkowo lub nie, kierunkowo lub intuicyjnie pracujemy z tkankami miękkimi jako wspólnym mianownikiem podczas zabiegów w których chcemy wpłynąć zarówno na leczenie objawów bólowych, zwłaszcza chronicznych i pochodzenia napięciowego. Wspomagamy także sportowców przyczyniając się do ich, osiągnięć jak i podczas rewitalizacji po trudnym sezonie czy intensywnych zawodach leczymy urazy.

Pracując z tkankami miękkimi spowalniamy także procesy starzenia się tkanek, zwłaszcza skóry lub leczymy procesy które już zaistniały. Przykładowo, miejscowe problemy z utratą elastyczności skóry, strefy z tendencjami do występowania okresowo obrzęków czy powszechne defekty estetyczne określane ogólnie jako zmiany cellulitowe a także zwiotczenie skóry.

Zatem jaka jest podstawowa różnica pomiędzy tradycyjnie (zachodnie podejście) rozumianym masażem a pracą z tkankami miękkimi? Już na samym wstępie zauważmy, iż nie sposób w 100 % te dwa rodzaje metod oddzielić czy ściśle usystematyzować.

1.  Masaż w klasycznym ujęcie, metodycznie dzielimy na kilka podstawowych technik jak: głaskanie, rozcieranie, ugniatania/uciski także oklepywania i wibracje. Posiłkujemy się kilkoma zmodyfikowanymi technikami. Określamy siłę i kierunki, ilość powtórzeń czy też stopień nacisku, jednak w klasyku nie występuje tak charakterystyczne skupienie na warstwach czyli poziomie na który wpływamy czy połączeniach, relacjach między poszczególnymi tkankami jak we współczesnym rozumieniu pracy z tkankami miękkimi.  

W przypadku początkującego adepta masażu, nauka rozpoczyna się najczęściej od miejsc w miarę neutralnych dla ewentualnych, przypadkowych reakcji mogących wywołać chwilowe negatywne skutki dla organizmu. Owszem jesteśmy ostrożni, ale zazwyczaj głównym sposobem nauki jest „rozruszanie czy też uruchomienie” dłoni polegające na nauce potrzebnej dla masażu sprawności manualnej oraz nauka synchronizacji naprzemiennych ruchów i wyczuwania bardziej subtelnych niuansów jak wilgotności, temperatury, itd.

W sumie na początku naukę masażu klasycznego w pewnym stopniu opieramy na schemacie, regularności ruchów co jest uzasadnione. Przychodzi jednak taki czas kiedy pora wyjść poza schemat i tu się właśnie często zaczyna problem. Już nie zawsze powtarzamy chwyty dwukrotnie, nie zawsze ugniatanie następuje po rozcieraniu, zmieniają się kolejności, intensywność, palpacja ma inny wymiar.    

 2. Praca z tkankami miękkimi skupiona jest na tkankach które nie tylko uelastyczniamy. Przykładowo powieź traktujemy jak „żywotny, zmieniający się organ”. Dla nas to elastyczna pończocha, która jednocześnie pełni funkcje podporowe, odżywcze, komunikacyjne, magazynujące, obronne. Nie sposób więc przy dzisiejszej wiedzy jej znaczenie bagatelizować, nie wspominając już o jej pomijaniu.

Nauka pracy z tkankami miękkimi – zwłaszcza dla początkującego adepta sztuki – bardziej przypomina naukę samej diagnostyki niż wykonywanie zabiegu. Wykonujemy różne ruchy kierunkowe i „rozproszone”, stopniujemy nacisk i zaczynamy od palców po nacisk i przesuwanie większą partią dłoni. W tym momencie wato już wprowadzić pojecie manipulacji, posłużmy się przykładowo jednym z jej znaczeń poza medycznych, przytaczając pewne porównanie.

Czy jeśli podają nam w mediach dajmy na to w telewizji jakąś nowinkę, czy powoduje ona za każdym razem bezpośrednio naszą błyskawiczną reakcję? Może, ale potrafi to być bardzo różnorodna reakcja. Jeśli nawet, to raptownie po niej, następuje refleksja. Słowem news nie pozostaje bez odzewu. Są jednak i takie wiadomości na które nie tylko reagujemy intelektualnie, emocjonalnie ale potrafimy zareagować czynnie całym naszym ciałem, nieświadomie zdradzając nasze zaangażowanie. A przecież często to raczej odpowiednio podana wiadomość, sposób, czas czy miejsce wpływają na nas mocniej niż sama treść informacji. Można rzec iż „opakowanie wiadomości” czyli warunki, forma a także podana sugestia są także bardzo istotne.   

Oglądając niedawno film Coco Chanel, zwróciłem uwagę na scenę z materiałem, kiedy autorka niezapomnianych kreacji w prosty sposób testowała tkaninę widząc ją po raz pierwszy. Za pomocą lekkiego marszczenia i napinania to wzdłuż włókien materiału, a potem w poprzek sprawdza jego wartość, przydatność do kroju.

Podobnie oceniamy elastyczność skóry w diagnostyce, np. w masażu segmentalnym. Palcami lub całą dłonią przesuwamy skórę równolegle do kręgosłupa, a następnie na boki i z powrotem do niego. Łatwiej jest przesuwać skórę równolegle do kręgosłupa niż na boki, zwłaszcza w odcinku lędźwiowym.

Pozostają jeszcze kierunki pośrednie, głębiej i zwalniając nacisk, na skos, ale wracamy do początkowego punktu odniesienia. To podstawowe informacje o napięciach i ewentualnych obrzmieniach czy też zwłóknieniach tkanek. Takimi technikami pracujemy w pobliżu kręgosłupa, ale nie tylko.         

Jak więc te dwa pojęcia może rozróżniać początkujący adept masażu lub też zainteresowany laik?

Dajmy na to, iż obserwujemy zabieg lub wyobraźmy sobie, iż się jemu poddajemy, a potem wyobraźmy sobie że tym razem to my go wykonujemy. To proste ćwiczenie uzmysłowi nam, iż za każdym razem możemy sobie wyobrazić, iż odczuwamy dotyk na różny sposób, nie tylko w bezpośrednim miejscu wykonywania masażu. Może kolejny przykład.

Pacjent lub pacjentka kładzie się na brzuchu, jest przykryta, terapeuta podchodzi i powoli ale stanowczo kładzie dłoń tak, iż na okolicy odcinka lędźwiowego są palce, a reszta dłoni, zwłaszcza kłąb spoczywa już na miednicy. Teraz lekko poruszamy samą skórą, powtarzam porusza a nie głaszczemy! Palce wyczują początkowo raczej poddające się tkanki w odcinku lędźwiowym, ale kłąb i kłębik szczyt pośladków lub też poddającą się skórę uciskowi, zwłaszcza jeśli jest nieco więcej tkanki tłuszczowej.

Czy było to głaskanie lub klasyczne uciski? Nie, ale ten prosty ukierunkowany terapeutycznie dotyk, daje nam wiele informacji, począwszy od stanu skóry, ilości lokalnej tkanki tłuszczowej obudowującą okolicę lędźwiową i krzyżową po samą reakcje na dotyk. Nie miał miejsca jednak sam właściwy już masaż, ale raczej manipulacje tkankami miękkimi. 

W zależności od celu wykonywanego zabiegu będą dla nas ważne właśnie wyczuwalne różnice w sprężystości tkanek, a innym razem sama reakcja na dotyk. Bez względu jednak jaki jest cel zabiegu, terapeuta powinien nauczyć się tego rodzaju subtelne niuanse wyczuć. 

Tu w zależności od metody masażu, technik pracy z tkankami miękkimi, poprzez metody body work terapię manualną po fizjoterapię toczy się teoretyczna batalia o to, co w sumie zaaplikowaliśmy. Jakiego rodzaju chwilowe odkształcenie tkanki lub jej diagnostykę? Większość wymienionych powyżej metod lub grup terapeutycznych metod ma to do siebie, iż jednocześnie pracując dłońmi możemy w każdej sekundzie diagnozować jak i wykonywać właściwą terapię. Tu jest przewaga manualnych – w sensie wykonywanych ręcznie – metod, nad jakimikolwiek urządzeniami. Tak jak wspomniałem, wytyczenie granicy między nimi nie jest łatwe.

Dlatego skupimy się jednak nad tym co możemy osiągnąć i na jakim poziomie pracować stosując poszczególne metody, a nie na tym co je dzieli.

Wielu terapeutów, postulujących swoje autorskie opracowania nie tylko przyznaje, ale wskazuje co ich zainspirowało, jakie jest pochodzenie ich metod. Takie podejście jest bardziej wiarygodne i po prostu szczere. Bo w tych przypadkach chodzi zwłaszcza o przemyślaną metodykę, skupienie się w terapii lub profilaktyce czy relaksacji na jakimś szczególe lub też grupie pacjentów. Potem następuje proces promowania w nadziei, że w naszych poszukiwaniach, pasjach nie jesteśmy osamotnieni. Dlatego tak często czytamy dziś nie tyle o autorskich metodach z nazwiska, ale raczej o tzw. opracowaniach lub co oddaje głębię zjawiska, tzw. koncepcji pracy.

Terapeuta ma co prawda wewnętrzną potrzebę podzielenia się doświadczeniami, ale jednocześnie jest świadom faktu, iż nie pracuje nad danym zagadnieniem sam. W taki sposób opracowano wiele współczesnych metod, modyfikacji, ale też niezależnych opracowań. Możemy mówić o swoistej mozaice składanej na nowo, według nieco innego wzoru. A jak to z obrazami była, podziwiamy różnorodność wzoru a nie monotonię, zachować musimy jednak motyw przewodni.

Elementy pracy z tkankami miękkimi zawarte są w znanych i powszechnie uznanych metodach, jak i autorskich rozwiązaniach, nie sposób jednak szafować nimi dowolnie. Dlatego też autorzy posiłkują się wieloma publikacjami, książkami, przeprowadzają wiele wykładów i uczestniczą w kongresach.

Do bardziej znanych metod i terminów należą: myofascial release, deep tissue massage, soft tissue manipulation, trigger point po integracje strukturalną, techniki neuro-mieśniowe, masaż łącznotkankowy, anatomy train, czy też cranio-sacral, czy pozycjonowanie. To zaledwie kilka z nich. Nie ma stałych granic, są za to pewne koncepcje, aspekty pracy, skupienie się na danym problemie, układzie. Metody mają przede wszystkim konstrukcje a sam schemat, schodzi często na plan dalszy. Zatem terapeuta w ich przypadku nie będzie już uczył się według schematu: dwa głaskania, potem rozcierania i uciski, ale wpierw zada sobie pytanie podstawowe:

Na jakim poziomie będę pracował i co chcę osiągnąć?  

Jedne z opracowań tkanek miękkich będą skupione na generalnym rozluźnieniu lub uwolnieniu napięć, inne na pracy z głównymi powięziami. Jeszcze inne opierają się na stymulowaniu układu nerwowego, a jeszcze inne na wstępnej relaksacji, stopniowej ale konsekwentnej pracy warstwowej.

Przykładowo w mojej praktyce interesowały mnie dwa aspekty pracy: warstwa i poczucie przestrzeni. Dlatego często korzystałem z porównania „dotyk i przestrzeń” jako kwintesencji moich zainteresowań nie tylko terapeutycznych. A mianowicie zainteresowanie także promowaniem w różny sposób tych metod i socjologicznym wymiarem masażu spowodowało, iż łatwiej jest przez pryzmat – różnych poza medycznych porównań – promować je w mediach.

Problem jednak tkwi w tym, iż zwykle wymaga się od nas bardziej pragmatycznych, precyzyjnych i medycznych pojęć. Z perspektywy praktyki mogę powiedzieć jedno, czasem także nadmiar informacji może zachwiać daną koncepcję pracy. Rzecz w tym aby nowe metody, podobnie jak idee, pojęcia odpowiednio przepracować zanim pojawią się następne. Tym samym ulubionym moim pytaniem w relacjach z pacjentami/klientami ale także podczas szkoleń jest:

Jakie pani/ pan ma względem danego zabiegu oczekiwania?

Praktykę rozpocząłem na oddziale rehabilitacji i ortopedii, jednak już na samym początku zainteresował mnie relaksacyjno-leczniczy aspekt zabiegów, w tej właśnie kolejności. 15 lat tumu, zacząłem dzielić się swoimi spostrzeżeniami i doświadczeniami zawodowymi. Dlatego w promowanym pod początkowo roboczą nazwą masażu w standardzie bodywork – podczas samego masażu jak i kursów – na pierwszym miejscu skupiałem się na wstępnej relaksacji, zwłaszcza u pacjentów z problemami pochodzenia napięciowego.

Kontakt z pacjentami po licznych wypadkach i korekcyjnych lub rekonstrukcyjnych zabiegach z chirurgii plastycznej zaowocował faktem, iż zainteresowała mnie praca z tkankami miękkimi właśnie przez pryzmat problemów estetycznych.

Obecne szkolenia zarówno Integracyjny Masaż Body Work jak i Dynamiczny Masaż Antycellulit opierają się z jednej strony na modyfikacjach masażu klasycznego w zachodnim pojęciu, jak i skupieniu na pracy z tkankami miękkimi, zwłaszcza tkanką łączną, powięzią.

Na koniec jedna uwaga. Drogi kolego, koleżanko, terapeuto, warto aby tym, którzy nie znają profesjonalnych pojęć terapeutycznych czy medycznych starać się czasem wyjaśnić swoje terapeutyczne postępowania i doświadczenia zawodowe na bardziej obrazowych przykładach.

W moim przypadku jest nim – dotyk i przestrzeń i to działa.   

Z pozdrowieniami Piotr Szczotka ©          

c.d.n.           

Mam przyjemność przedstawić, kilka artykułów nowych i archiwalnych podając do wiadomości ich źródła, gdzie były pierwotnie umieszczone i publikowane. Polecamy także materiał filmowy, urywki z wielu prezentacji i spotkań oraz kilka motywów muzycznych mp3. Życzymy ciekawej lektury oraz oglądania i słuchania. Część to artykuły mojego autorstwa, inne pochodzą ze źródeł zaprzyjaźnionych terapeutów.

Polecamy dwa artykuły nadesłane przez doktora Roberta Schleip i jego zespół z Uniwersytetu Ulm w Niemczech. W dokumentach widnieją dane o pochodzeniu oryginałów.

Poniżej jest mój artykuł, publikowany we współpracy z australijskimi terapeutami i redakcją z Journal of the Australian Associations of Massage Therapist

Poniżej kilka wybranych moich artykułów z wieloletniej współpracy z medyczną, kosmetyczna i popularna prasą i innymi mediami.   

I have a pleasure to introduce several news and archival articles and let know about their sources, where were originally situated and published. We recommend also footage, fragments from many presentations and meetings and several musical motifs on mp3.

We wish the interesting reading, watching and listenings. The part is articles of my authorship, other originate from friendly therapists sources.We recommend two articles forwarded by Phd Roberta Schleip and his team from the University Ulm in Germany. In documents are visible information about the origin of copies.

Below is my article, published in cooperation with Australian therapists and an editorial office with Journal of the Australian Associations of Massage Therapist.

Below my several chosen articles from the long term cooperation with medical, cosmetic and popular press and others medias .   

From Jurnal of the Australian Associations

of The Massage Therapist article by Piotr Szczotka

http://www.aamt.com.au/Journals/Summer06/AestheticMed.pdf

Cykl artykułów popularyzujących masaż " Profesjonalny masaż" w "Rehabilitacji w praktyce"

http://www.rehabilitacja.elamed.pl

2/ 2006 Profesjonalny masaż: Terapia, profilaktyka, relaksacja. str. 34  

Współczesny masaż” nie jest określeniem ani też terminem, którym możemy posługiwać się w medycynie. Jest to jednak pojęcie które zawiera w sobie to wszystko, co obecnie kojarzy się z praktyką profesjonalnego masażu …

3/ 2006 Profesjonalny masaż:  MDA – Manualny drenaż limfatyczny. str. 36

MDL jest dziś w leczeniu klinicznym i ambulatoryjnym  jedną z podstawowych metod manualnego – czyli wykonywanego ręcznie – masażu, wykorzystywaną zarówno w lecznictwie, rehabilitacji, traumatologii, ortopedii, chirurgii, a czasem i onkologii oraz w medycynie estetycznej i kosmetyce.

4/2006 Profesjonalny masaż: O profilaktyce pracowników. str.  34.

Skuteczność naszej pracy będzie największa, jeśli zajmiemy się profilaktyką i pierwszymi dolegliwościami wynikającymi z jej charakteru. W takim momencie można usunąć lub zmniejszyć wszelkie istniejące już początkowe dolegliwości i utrzymywać w pracy stan pełnego komfortu …

Artykuły bezpośrednio:

Praca z tkankami miękkimi a masaż, tutaj  http://www.imbw.pl/?p=126 

O masażu nieco inaczej, tutaj http://www.imbw.pl/?page_id=58 

Promocja masażu

Estetyka & Zdrowie

Fragment artykułu 

www.imbw.pl/

fragment artykułu 

www.gabi.edu.pl/article.php

Artukuły znajdujące się w "Kosmetyce Profesjonalnej"

http://www.kosmetyka-profesjonalna.pl/arch.html

Artykuł: Masaż odmładzający, obszerny artykuł dotyczący analizy masażu odmładzajacego

w znaczeniu potocznym i profesjonalnym. W aspektach relaksacji, drenażu i liftingu.

Artykuł: Masaże Twarzy

Artykuł: Masaż w okresie macierzyństwa: w szerokim spektrum:

wskazania, przeciwwskazania, cele podstawowe zasady.

Artykuły archiwalne w prasie medycznej

Magazyn Medycyny Estetycznej

www.aktiv-press.2a.pl/

www.aktiv-press.2a.pl/pl/medycyna/archive/summary/05165.html

www.aktiv-press.2a.pl/pl/medycyna/archive/summary/06020.html

www.aktiv-press.2a.pl/pl/medycyna/archive/summary/16135.html

Prasa kosmetyczna i Spa

www.lne.pl

Poniżej archiwalne artykuły w pdf.

     Fascia is able to contract a smooth muscles. Ulm Uniw.

    The European Fascia Research Project by PhD Robert Schleip and team

     Applying massage to Aesthetic Medicine and Plastic Surgery

    Fragmenty książki Dynamiczny Masaż Antycellulit

    Estetycznie z medycznego punktu widzenia
 

    Klasyk jest piekny

     Twarz emocjonalna

 
    Masaż w terapii celullite LNE

 
    Masaż a kreatywność

 
     Masaż w życiu kobiety 

 
     Balsamiczne pozdrowienie Bodywork w teatrze

 
     Masaż – wyniana doswiadczeń – wywiad dla portalu www.cosmetic.pl

 
     Integracyjny Masaż Bodywork medyczny punkt widzenia

 
     Twarz emocjonalna 2

    Twarz emocjonalna1

     Różnorodność masażu Bodywork i zabiegi na ciało

 
     Zachodni kanon

[W PRZYGOTOWANIU]